Globalisering leidt tot oorlog

De westerse globalisering moet worden stopgezet. Economische, culturele en communicatiesystemen mogen maximaal de omvang van de eigen wereldcultuur hebben, betoogt E.J. Groeskamp.

Richard Holbrooke schreef een artikel met de onheilspellende kop ‘Wereld dreigt te verzeilen in onbeheersbare crisis’ (NRC Handelsblad, 11 augustus). Augustus 2006 doet hem denken aan augustus 1914. In de uitzichtloze oorlogen in Irak en Afghanistan en de (tijdelijk gestopte?) oorlog in Libanon hoort hij, refererend aan Barbara Tuchmans klassieker, The Guns of August die tot een nieuwe wereldbrand kunnen leiden.

In feite is Holbrookes gevreesde Derde Wereldoorlog al uitgebroken, al heeft hij dan ook een totaal ander karakter dan de vorige twee. Niet langer gaat het om nationale staten die elkaar enkele maanden of jaren te lijf gaan met staande legers, maar om individuen, organisaties en staten die de hele wereld als slagveld gebruiken in een strijd die decennia kan aanhouden. De 21ste eeuw zou wel eens de meest gewelddadige eeuw uit de menselijke geschiedenis kunnen worden, waarbij vergeleken de 20ste eeuw kinderspel zal blijken te zijn. Van dit totaal andere karakter van de internationale betrekkingen geven politici en analisten zich nog altijd weinig rekenschap.

Volgens professor Samuel Huntington (van de clash of civilizations) is sinds het einde van de Koude Oorlog in 1989 een bipolair wereldbeeld vervangen door een multipolair, dat bepaald wordt door culturen. Zijn cultuurparadigma is veel beter in staat om de toestand in de wereld, met alle conflicten, te verklaren dan een statenparadigma of welk ander paradigma dan ook. Lange tijd als onjuist bestempeld laten de ervaringen van de afgelopen vijf jaar in toenemende mate zien dat zijn these correct is. Internationale betrekkingen worden sinds 1989 bepaald door wat ik ‘wereldculturen’ ben gaan noemen: de grootste culturele entiteiten die verder geen overkoepeling meer kennen, zoals de westerse cultuur en de islamitische cultuur.

De conflicten van het heden waren niet onvermijdelijk geweest als er geen globalisering was geweest. Globalisering is niet een neutraal proces van gelijkwaardige uitwisseling tussen wereldculturen. Globalisering is de vestiging van het westers wereldsysteem door de wereldwijde verspreiding van de westerse politiek (de liberale democratie), de westerse economie (de kapitalistische vrijemarkteconomie) en de westerse cultuur (van McDonald’s tot popmuziek). Dit proces impliceert de onderwerping en destructie van andere wereldculturen. Niet-westerse landen worden door een combinatie van politieke druk, economische chantage door IMF en Wereldbank en in toenemende mate militair geweld in dit westers wereldsysteem ingepast.

Veel niet-westerse culturen zijn inmiddels door het Westen platgewalst, andere hebben de westerse cultuur enthousiast omarmd en de eigen cultuur in de uitverkoop gedaan. Weer andere hebben zich aanvankelijk verzet maar zijn nu met een onvermijdelijk omschakelingsproces bezig. De enige wereldcultuur die zich nog staande weet te houden en zich blijft verzetten is de islamitische. Tot 11 september 2001 dacht het Westen de werelddominantie gemakkelijk te kunnen verwerven; sinds die dag ziet het zich gesteld tegenover een machtsblok van 1,3 miljard mensen en dreigt een uitputtingsoorlog die het Westen politiek, economisch en cultureel kan vernietigen.

Een oplossingsrichting voor de huidige mondiale conflicten is alleen mogelijk als uitgegaan wordt van het nieuwe wereldbeeld waarin wereldculturen allesbepalend zijn. Die wereldculturen moeten elkaar met rust laten en dienen daarom de grenzen van hun eigen territorium niet te overschrijden. Dit impliceert dat de westerse globalisering stopgezet moet worden. Economische, culturele en communicatiesystemen (internet, satelliet-tv) mogen maximaal de omvang van de eigen wereldcultuur hebben. Migratie kan alleen tussen landen van die wereldcultuur. Westerse strijdkrachten en bedrijven moeten uit alle niet-westerse landen verdwijnen. Alleen op deze wijze kunnen wereldculturen vreedzaam en respectvol met elkaar omgaan, zonder voor elkaar een bedreiging te vormen.

Wie deze opties afwijst en door wil gaan met de westerse globalisering, kan zich voorbereiden op de Derde Wereldoorlog.

E.J. Groeskamp is bibliothecaris en auteur van filosofische reisboeken. Onlangs verscheen van hem ‘Terra cognita: de laatste wereldreis: een onderzoek naar globalisering en culturen’.