Voetbaltrainer is ook werkervaring

Autofabrikant Nedcar krimpt in en honderden Limburgers worden mogelijk werkloos. Zij krijgen de kans zich telaten bijscholen.

Zeven jaar aan de lopende band gestaan, geen diploma’s en je baan dreigen te verdwijnen. Wat doe je dan?

Om deze vraag draait het de komende maanden voor honderden werknemers van Nedcar in Born en de toeleveranciers van de autofabrikant. Het Centrum voor werk en inkomen (CWI) schat dat mogelijk 2.500 werknemers in de regio een nieuwe baan nodig hebben. DaimlerChrysler heeft besloten de productie van de Smart Forfour bij Nedcar stop te zetten. Straks is alleen nog de productie van de Mitsubishi Colt over. Honderden productiemedewerkers, onderhoudsmonteurs, technici, cateraars, chauffeurs en telefonistes dreigen in Limburg hun baan te verliezen.

Hoe krijg je al die mensen weer aan het werk? De regio heeft een oplossing bedacht in de vorm van het ‘regionaal mobiliteitscentrum automotive’. Dat is bedoeld om hen te bemiddelen naar ander werk.

Een van de opties die de werknemers geboden wordt, is hun vanaf september de kans te geven zich te laten bij-, her- en omscholen. Nieuw is dat dit gebeurt op grond van de kennis en praktijkervaring die ze al hebben. Daarvoor krijgen ze vrijstellingen. En daarmee kunnen ze relatief eenvoudig alsnog een diploma halen of een hoger diploma verwerven dan ze nu al hebben. Deze systematiek heet ‘erkenning van eerder verworven competenties’. Daardoor kunnen ze straks mogelijk ook in andere sectoren aan het werk, zoals de zorg, het toerisme of de dienstverlening. In die sectoren zijn wél veel vacatures in Limburg.

Het project is een samenwerkingsverband van de provincie Limburg, de gemeente Sittard-Geleen, uitkeringsinstellingen CWI en UWV, en kennisinstituut Kenteq. Nedcar is het eerste bedrijf dat werknemers aanbiedt voor bemiddeling. De vakbond FNV Bondgenoten noemt de scholingsoperatie „een uniek project om werknemers weer van werk naar werk te begeleiden. Uniek dat het op zo’n schaal gebeurt en ook uniek in de mate van samenwerking”, zegt woordvoerder Wim Gersen van FNV Bondgenoten.

Ook Ruud Duvekot, lector erkenning verworven competenties aan de Hogeschool van Amsterdam, noemt de scholingsoperatie in Limburg uniek. „Er lopen projecten op het gebied van de erkenning van verworven competenties bij het ministerie van Defensie, Rockwool en Heinz. Maar in Limburg wordt nu geprobeerd om daarmee werknemers van de ene naar de andere sector om te scholen. Dat is nieuw.”

Duvekot beoordeelde het project in Limburg als het beste uit een serie subsidievoorstellen voor vernieuwend gebruik van ICT in het onderwijs. „Vroeger werd gezegd bij massareorganisaties ‘je dumpt ze bij het CWI, je maakt een sociaal plan en dat is het dan’. Nu denkt een bedrijf als Nedcar heel actief mee wat ze voor de werknemers die mogelijk moeten vertrekken kan betekenen.”

Uitgangspunt voor het scholingstraject is: wat kán een werknemer? Het gaat dan niet alleen om ervaring die op de werkvloer is opgedaan, zegt Mérie van den Bos van kenniscentrum Kenteq in Sittard, het instituut dat de werknemers begeleidt bij hun omscholing en vaststelt wat ze nog moeten bijleren.

Stel, een medewerker uit de lakstraat bij Nedcar is tevens voorzitter van de duivenvereniging, geeft voetbaltraining en organiseert jaarlijks een sportdag: die ervaring wordt allemaal meegeteld. Maar ook de ervaring die hij in de lakstraat heeft opgedaan, wordt opnieuw beoordeeld en erkend. De regionale opleidingscentra (ROC’s) voeren de scholing uit die een werknemer nog nodig heeft voor een diploma.

Tegenover de ontslagen in Zuid-Limburg staan veel vacatures. Structurele personeelstekorten gaan in de regio hand in hand met een groot aantal werklozen. Theo Mensen van het CWI ziet bijvoorbeeld veel kansen in het midden- en kleinbedrijf. Jaarlijks zijn er zo’n 26.000 tot 28.000 vacatures, zegt hij. „Om de vraag bij het aanbod te laten aansluiten is echter een lastige klus.”

Een werknemer weet namelijk vaak niet wat hij allemaal in zijn mars heeft en de werkgever heeft zelden bijgehouden welke opleidingen en cursussen iemand allemaal gehad heeft. En wat hij kán. „Veel werknemers zijn daardoor op de arbeidsmarkt een black box”, zegt Mensen. „Die kan je niet verkopen.” Wat je nodig hebt, is een overzicht wat voor soort mensen werkgevers vragen, en van de werknemers wat ze kunnen. „Met het testen van competenties en de erkenning ervan, maak je mobiliteit makkelijker.”

Waar komen de omgeschoolde mensen van Nedcar straks terecht? Jo Dohmen, directeur contracting bij Regionaal Opleidingscentrum Arcus, denkt aan de facilitaire dienstverlening (schoonmaak, beveiliging), de horeca en het toerisme. De zorg, waar de komende jaren ook veel vacatures verwacht worden, zal minder populair zijn. „Een blauwe overal zal niet snel een wit verplegersuniform aantrekken”, zegt Dohmen.

Limburg is de eerste provincie waar de erkenning van eerder verworven competenties op deze grote schaal van start gaan. Het is de regio die het meest vergrijsd is in Nederland en waar het opleidingsniveau het laagst is. De productie trekt weg naar lagelonenlanden.

Volgens Van den Bos van Kenteq kan deze aanpak in Limburg straks ook in andere regio’s die kampen met massaontslagen en vergrijzing worden ingezet, zoals Groningen en Zeeland. Erik Kaemingk van het Kenniscentrum EVC wil „de ervaring die bij Nedcar wordt opgedaan straks kunnen overbrengen naar andere regio’s en bedrijven. Steeds vaker zal het in Nederland voorkomen dat mensen halverwege hun leven in een andere sector gaan werken.”