Besmetting kan via een vliegtuig

Blauwtong komt wereldwijd voor in tropische en subtropische landen.

Het rukt naar het noorden op. Maar de stap naar Nederland was groot.

Blauwtong is een virusziekte onder herkauwers, maar de meeste met het blauwtongvirus (BTV) besmette dieren worden niet ziek. BTV kan onder andere schapen, geiten, koeien en herten besmetten.

Dieren die ziek worden – schapen en geiten veel vaker dan koeien – krijgen koorts, verstopte darmen, een opgezwollen kop en zwerende en bloederige slijmvliezen en tandvlees. Daar dankt de ziekte haar naam aan. Het dode, afstervende weefsel met oud bloed doet de tong blauw kleuren.

Ernstig zieke schapen krijgen op meer plaatsen bloedophopingen, in hun liezen en rond hun achterste en verliezen hun wol. De meeste dieren herstellen; de sterfte ligt rond de 10 procent.

Het blauwtongvirus is lid van de grote familie van reovirussen waar ook veel diarreevirussen (rotavirussen) en luchtwegvirussen toe behoren. BTV hoort tot het kleine geslacht van de orbivirussen die bij een besmetting binnendringen in de cellen die de binnenzijde van bloedvaten bekleden.

Zieke of besmette dieren maken elkaar niet direct ziek. Blauwtong wordt overgebracht door muggen (van de soort Culicoides) die bloed zuigen van besmette dieren, daarbij het virus oplopen en dat verspreiden als ze een nog onbesmet dier steken. De Culicoides-muggen zijn kleiner dan steekmuggen en staan bekend als knutjes.

Het blauwtongvirus kan dus al enige tijd in Zuid-Limburg aanwezig zijn, bijvoorbeeld in koeien die geen ziekteverschijnselen vertoonden. De muggen hebben dan uiteindelijk voor de verspreiding naar schapen gezorgd. Wat opvalt, is dat de uitbraak ver van traditionele blauwtonggebieden plaatsvindt, maar in de buurt van een luchthaven waarvandaan veel chartervluchten naar de Zuid-Europese ‘blauwtong’-landen vertrekken. Het is niet denkbeeldig dat besmette muggen in een vliegtuig zijn meegelift, zoals het een enkele keer ook gebeurt dat een bewoner in de buurt van een vliegveld malaria oploopt door een malariamug.

Omdat de gangen van een mug niet zijn te volgen, heeft het geen zin hele boerderijen te ruimen, aldus het ministerie van Landbouw (LNV). Het ministerie heeft in de getroffen regio het gebruik van insecticiden verplicht gesteld. Vee moet ’s nachts, als muggen het meest actief zijn, op stal. Voor varkens, niet-herkauwers, gelden de maatregelen niet.

De maatregelen worden minder zwaar naar gelang de afstand tot het getroffen gebied. Het ministerie heeft cirkels getrokken met een straal van 20, 100 en 150 kilometer.

De internationale dierziekte-organisatie (OIE, www.oie.int) in Parijs meldt dat de ziekte zich de laatste jaren naar het noorden uitbreidt. De OIE noemt nu 50 graden noorderbreedte als noordelijke grens. Die breedtegraad loopt net onder Groot-Brittannië langs, door Zuid-België en Luxemburg en onder Frankfurt en Praag door.

Volgens de officiële OIE-richtlijn had Nederland tot nu toe de officiële status ‘vrij van blauwtong’ omdat het hele land ten noorden van die vijftigste breedtegraad ligt. Zwitserland toont bijvoorbeeld met een regelmatige testen aan dat het de ziektevrije status verdient.

Kort voor de eeuwwisseling heerste de blauwtong in Griekenland, Turkije en Tunesië. De EU legde toen een noodvoorraad van 500.000 blauwtongvaccins aan om verdere verspreiding tegen te gaan. Het blauwtongvaccin is toen geleverd door een Zuid-Afrikaanse vaccinfabrikant.