'Patiënten zijn vrij machteloos'

Het nieuwe zorgstelsel is ruim een half jaar oud. Zijn patiënten er op vooruit gegaan? Iris van Bennekom, zegt namens de patiëntenfederatie dat dat niet zo is. Zij wil een wet waarin de rechten van patiënten zijn opgenomen.

De Rotterdamse Tiffany Ras speelt tennis op topniveau, maar liep dit voorjaar een ernstige armblessure op. Omdat het 12-jarige meisje haar racket niet meer kon vasthouden, ging ze naar de sportarts. Die vroeg haar in een ziekenhuis foto's te laten maken en daarna naar hem terug te komen voor behandeling.

De foto's werden gemaakt, maar het ziekenhuis weigerde ze aan de sportarts af te staan, zegt Tiffany’s moeder. Deze nam het hoog op. „Het ziekenhuis zei dat de foto's van hun waren, maar ze zijn van ons òf van de zorgverzekeraar.” Pas toen zij dreigde met een advocaat, stuurde het ziekenhuis de foto's op, zegt de moeder.

Uit dit voorbeeld blijkt dat het hoog tijd is voor één wet met daarin alle rechten van patiënten, vindt de patiëntenfederatie NPCF. Directeur Iris van Bennekom is een groot pleitbezorger van zo’n Zorgconsumentenwet. Minister Hoogervorst (Volksgezondheid, VVD) zegt telkens dat het de verzekerden zijn die in het nieuwe zorgstelsel de regierol hebben (en niet de verzekeraars), maar patiënten betwijfelen dat. Burgers kunnen weliswaar slecht presterende verzekeraars de rug toekeren en overstappen naar de concurrent, maar betekent dat ook dat ze daarmee invloed kunnen uitoefenen op de zorg? Nee, zegt Iris van Bennekom. „Als het aankomt op de rechten van de mensen die aangewezen zijn op zorg en de verzilvering van die rechten, staan patiënten vaak met lege handen. Patiënten zijn vrij machteloos.”

Dat was precies wat meneer De Jong uit Utrecht ondervond. Hij wilde van zijn mondhygiëniste weten wat hij aan zijn gebitsbehandeling kwijt zou zijn. De mondhygiëniste zei hem dat hij twee keer moest komen en daar 100 euro voor moest betalen. Zijn behandeling draaide uit op drie behandelingen die hem in totaal 264 euro kostte. Wat zijn afspraken waard als ze worden genegeerd, vroeg De Jong zich af.

Een Zorgconsumentenwet zou de aansprakelijkheid moeten regelen, en onder meer de rechten over de (tijdige) levering van zorg vastleggen. Zo'n wet zou niet alleen de positie van de individuele patiënt moeten versterken maar ook die van patiënten als groep. De patiënt, om wie het in het nieuwe stelsel zou horen te gaan, zou daarmee meer centaal komen te staan, zegt Van Bennekom. Nu zijn de rechten van verzekerden slechts een afgeleide van de plichten van zorgverleners en verzekeraars. En bovendien kan een Zorgconsumentenwet allerlei nieuwe problemen opvangen, meent de NPCF.

Neem bijvoorbeeld het elektronisch patiëntendossier dat zorgverleners straks van alle Nederlanders aanleggen. Zorgverleners gaan dan aan de slag met een databestand dat zij onderling kunnen raadplegen. Maar hoe moeten zij daarmee omgaan? Een Zorgconsumentenwet zou de spelregels daarvoor aan kunnen geven. Dat een patiënt bijvoorbeeld recht heeft op de informatie, dat hij toegang krijgt tot zijn elektronische dossier en dat zijn medische gegevens niet op straat komen te liggen. Ook zou vast moeten worden gelegd wie verantwoordelijk is zodra verkeerde informatie wordt opgenomen in het dossier.

Nu hebben patiënten wel rechten, maar de wetgeving is erg versnipperd. Patiënten raken snel de weg kwijt en het is niet duidelijk wie waarvoor verantwoordelijk is, stelt de NPCF. Dat leidt er toe dat ouders van een kind met een psychische stoornis jaren hebben moeten procederen om geld terug te krijgen omdat hun kind niet de juiste zorg had gekregen. Van Bennekom: „In de huidige wetgeving ontbreekt dat als zorgverleners niet voldoen aan de professionele standaarden, mensen hun eigen bijdrage terug kunnen krijgen.”

Het ministerie van Volksgezondheid is geen voorstander van nog meer wetgeving. De ambtenaren vinden dat de rechten van patiënten al goed geregeld zijn, alleen niet gebundeld in één aparte wet. De patiëntenfederatie NPCF, die broedt op een initiatiefwetsvoorstel, wil evenmin nóg meer regels. Een deel van de bestaande wetgeving kan worden afgeschaft als er één aparte wet speciaal voor patiëntenrechten komt.

Ook de vraag wie aansprakelijk is bij eventuele fouten, zou in een nieuwe Zorgconsumentenwet beter beantwoord kunnen worden, zegt Iris van Bennekom. „Als er nu iets mis gaat in een behandeling waarbij meerdere disciplines aan te pas komen, zoals die van de arts en fysiotherapeut, wie is er dan verantwoordelijk?”, vraagt zij zich af. „De zorgverleners kunnen nu de verantwoordelijkheid heel makkelijk op het bordje van de ander schuiven, waardoor patiënten hun rechten niet kunnen halen.”

Een wet die de rechten van patiënten beter vastlegt, zou niet per definitie tot meer rechtszaken hoeven te leiden „Als je de verantwoordelijkheden van hulpverleners beter vastlegt, kun je veel onduidelijkheid voorkomen.”

Een Kamermeerderheid voelt wel wat voor een aparte wet om patiëntenrechten te versterken. Hoogervorst geeft er vooralsnog de voorkeur aan dat de partijen in de gezondheidszorg onderling de zaken zo goed mogelijk regelen. Probleem daarbij is dat de patiënten per definitie veel zwakker staan dan de machtige zorgaanbieders en verzekeraars. De bewindsman zei dat hij het idee van een Zorgconsumentenwet wel aan de nieuwe regering over wil dragen. Hijzelf verlaat de politiek.