Doorgifte zonder drempels

55 jaar lang waren de Nederlandse publieke tv-zenders gratis te bekijken met een antenne. Over twee maanden schakelt Nederland over op een digitaal tv-systeem, dat nog niet landelijk dekkend lijkt en bovendien niet gratis is.

Zondag 29 oktober is een belangrijke datum in de Nederlandse tv-historie. Het is de laatste dag dat de Nederlandse publieke zenders analoog worden uitgezonden via de ether; de distributiemethode waarmee Hilversum op 2 oktober 1951 zijn eerste uitzendingen de lucht instuurde – voor welgeteld 500 toestellen.

De harkantenne op het dak is bijna geschiedenis. 92 procent van alle huishoudens kijkt kabel-tv, de rest heeft satelliet (circa 600.000), kijkt via Digitenne/TV van KPN (230.000) of een iptv-pakket (tv via internet). Ongeveer 70.000 huishoudens kijken nog naar Nederland 1, 2 en 3 en de regionale omroep via de analoge ether. Daarnaast zijn er veel ‘tweede televisies’ in slaapkamers en vakantiehuisjes die afhankelijk zijn van een antenne. In totaal gaat het om 240.000 analoge kijkers. Volgens het kabinet zijn dat er te weinig om de hoge kosten van ethertelevisie, 11 miljoen euro per jaar, te rechtvaardigen. In mei kwam toenmalig staatssecretaris Mediazaken Medy van der Laan (D66) met een uitgewerkt voorstel om de stekker uit de analoge zenders te trekken.

Als alles volgens planning verloopt, zijn de tv-signalen op 30 oktober in het hele land te ontvangen via het DVB-T-netwerk (Digital Video Broadcasting Terrestrial of digitale tv via de ether). Sinds 2003 is DVB-T al beschikbaar in de Randstad, in de vorm van Digitenne, een commercieel tv-pakket. Digitenne, dat ook verkocht wordt onder de naam TV van KPN, is volgens de site van KPN echter nog niet beschikbaar buiten de Randstad. De postcodecheck leverde tot deze week zelfs in steden als Arnhem en Nijmegen een „Helaas, deze dienst is niet beschikbaar” op – amper twee maanden voor de beoogde omschakeling. Sinds gisteren heeft KPN er aan toegevoegd dat digitale tv in de meeste regio’s wel werkt vanaf het vierde kwartaal.

Kamerlid Martijn van Dam (PvdA) plaatst grote vraagtekens bij de overstap naar het digitale netwerk. „We kunnen de omschakeling van analoog naar digitaal pas doen als er in het hele land voldoende dekking is.” De Tweede Kamer zou voor de zomer al over de omschakeling beslissen, maar door de val van het kabinet is dat besluit vertraagd. Van Dam acht de kans erg klein dat de Tweede Kamer na het reces alsnog akkoord gaat met de overschakeling op 30 oktober. „Als KPN niet in heel Nederland een goed alternatief aanbiedt, lijkt me dat politiek gezien geen haalbare kaart.”

KPN-directeur Ad Scheepbouwer meldde twee weken geleden nog dat de bouw van een DVB-T-netwerk vertraging opgelopen had. Toch gaat KPN er vanuit dat op 30 oktober 98 procent van alle Nederlanders digitale tv kan ontvangen. Redert Steens, projectleider Digitenne van KPN/Nozema, legt uit dat de publieke zenders een apart DVB-T-kanaal krijgen, dat los staat van het commerciële Digitenne-pakket. „Voor 30 oktober bouwen we een tijdelijk zenderpark op onze hoogste zendmasten, waarmee we de rest van het land van het publieke pakket kunnen voorzien. Dat project ligt goed op schema.”

Zodra het fijnmazige DVB-T-netwerk van de Randstad is uitgebreid over het hele land, gaat het tijdelijke zenderpark weer uit de lucht. Om DVB-T te ontvangen is een decoder nodig en een antenne die het digitale signaal uit de lucht haalt. Het bereik is echter niet overal in Nederland even goed. Redert Steens: „In de Randstad kun je digitale ether-tv ook binnenshuis ontvangen met een kleine sprietantenne. In de rest van het land zal ongeveer de helft van de kijkers een buitenantenne moeten gebruiken zolang het tijdelijke zenderpark in de lucht is.” In 2007, als het zenderpark „als een olievlek” is uitgebreid, kan zeventig procent van de Nederlanders DVB-T binnenshuis ontvangen.

De Tweede Kamer stelt de eis dat de publieke zenders free-to-air moeten zijn, zoals dat in de meeste buurlanden het geval is. Free-to-air betekent dat het signaal niet versleuteld is en dus door elke decoder ontvangen kan worden, bijvoorbeeld door toeristen die met hun eigen DVB-T ontvanger in Nederland televisie kijken, maar ook door notebook-bezitters die met een goedkoop ontvangertje onderweg tv willen kijken.

KPN gaat het publiek pakket echter coderen, net zoals dat nu met het commerciële Digitenne-pakket gebeurt. Straks zullen Nederland 1, 2 en 3 dus alleen met een smartcard te ontvangen zijn, die twintig euro kost. Een maandelijks abonnement is niet nodig, want de programma’s van de publieke omroep blijven wel free-to-view.

PvdA’er Martijn van Dam vindt de smartcard onacceptabel: „KPN heeft louter commerciële motieven om gebruikers te registreren. Je bent verplicht om klant te worden. Zo kunnen ze kijkers makkelijker naar een betaald pakket laten overschakelen. ”

De KPN-woordvoerster wil er „niet geheimzinnig over doen” dat adresgegevens van kijkers waardevol zijn. „Maar we maken ook kosten om de distributie van het gratis pakket te verzorgen. Daarnaast voorkomen we op deze manier ook dat er ongecertificeerde decoders op de markt komen die niet goed werken.”

Het is niet duidelijk of KPN alleen free-to-air wil uitzenden als het kabinet met geld over de brug komt. Martijn van Dam zou het onlogisch vinden: „KPN heeft de beelden van de publieke omroep hard nodig voor zijn commerciële tv-pakket. Free-to-air doorgifte via DVB-T lijkt me dan een logische tegenprestatie.” Volgens KPN-projectmanager Redert Steens zijn er in ieder geval geen technologische beperkingen: „Als je me nu zou vragen om het gecodeerde signaal uit te schakelen, is het over een uurtje geregeld. ”

Op dit moment onderhandelt minister Van der Hoeven (CDA) met KPN, onder meer over de prijs van de decoder. Die gaat kijkers van publieke pakket honderd euro kosten, maar klanten van het uitgebreide Digitenne-pakket betalen slechts tien euro. Dit forse prijsverschil ontstaat doordat KPN de betalende abonnees sponsort. De werkelijke inkoopprijs van een decoder is 50 tot 60 euro, zegt de KPN-woordvoerster. Maar volgens Erik Doedens van webshop digitaletvkijken.nl is de prijs van een gesponsorde decoder om een andere reden zo laag: „Die decoders zijn allang afgeschreven en kunnen daarom nu voor een tientje weg.” Ook PvdA’er Martijn van Dam vindt honderd euro te duur: „In het buitenland kost een decoder maar 30 of 40 euro.”

Tot nu toe is de voorlichting rond de omschakeling nog niet echt op gang gekomen. Op signaalopdigitaal.nl staat het voorbehoud dat de omschakeling nog een beleidsvoornemen is. Op de KPN-site is alleen voor de volhardende zoeker iets over het digitale publieke pakket te vinden. Op digitenne.nl wordt met geen woord gerept over omschakeling, laat staan over een publiek pakket.

Martijn van Dam pleit ervoor om het analoge signaal nog tot juni 2007 in de lucht te houden. Analoge kijkers hebben die tijd volgens hem nodig om alternatieve tv-aanbieders tegen elkaar af te wegen en een abonnement af te sluiten. „Voordat de Tweede Kamer een definitieve beslissing neemt, is het september. Het is absurd om zo’n ingrijpende operatie binnen anderhalve maand af te willen ronden.”

Links bij dit artikel: nrc.nl/media