Praten over politiek? Begin bij hun lijntje coke

Wat houdt jongeren bezig tegenwoordig?

Ze zijn wél idealistisch, maar op hun eigen, materialistische manier.

Wie zich op de avond van de val van het kabinet Balkenende II op scheeuwsites als Geenstijl.nl en Retecool.nl waagde, kwam voor een aangename verrassing te staan. De brutale bloggers bleken massaal in de ban van het politieke spektakel. Elke minuut van het debat stroomden er tientallen reacties binnen, de verklaringen, analyses en voorspellingen buitelden vrolijk over elkaar heen.

Niet dat ze allemaal hout sneden (‘De LPF komt terug in het kabinet!’ ‘Alexander Pechtold blijft in de Kamer als eenmansfractie’), maar de betrokkenheid was opvallend. Uit sommige bijdragen bleek zelfs dat hele groepen jongeren gezamenlijk naar het debat hadden zitten kijken, als was het een voetbalwedstrijd, compleet met snacks en bier.

Jaap Spreeuwenberg (30) is niet verbaasd. Toen hij in 2003 met zijn organisatie Coolpolitics begon, was hij al optimistisch over de politieke betrokkenheid van jongeren – tegen de klippen op. Dat jaar organiseerde hij een politiek debat op popfestival Lowlands, met onder anderen Femke Halsema (Groen Links), Jan Marijnissen (SP) en Boris van der Ham (D66). Spreeuwenberg was ervan overtuigd dat er animo voor moest zijn, ook al was het ’s ochtends vroeg, toen de meeste festivalgangers hun roes nog moesten uitslapen. De organisator rekende op een mannetje of 150. Het werden er 2.500, en ze zaten de volle vijf kwartier van het debat uit.

In 2004 was op Lowlands weer een goed bezocht debat, dit keer met onder anderen Agnes Kant (SP), Marijke Vos (GroenLinks) en Ayaan Hirsi Ali (VVD). Er volgden debatten op het Bevrijdingsfestival en de Amsterdamse Uitmarkt en een Europese tournee in het kader van de verkiezingen voor het Europese Parlement in 2004. Muziekzender MTV zond een reeks debatten uit in 2005, en doet dat sinds mei dit jaar opnieuw. Ook is Coolpolitics de komende dagen wéér op Lowlands, met naast het traditionele debat nu ook Lowlands University, een serie lezingen door deskundigen over bijvoorbeeld klimaatverandering en globalisering.

Wat verklaart het succes van een organisatie die politieke betrokkenheid, kennis, maatschappelijk engagement en normbesef ‘cool’ wil maken?

Heel simpel, zegt oprichter Jaap Spreeuwenberg. Politiek leeft enorm onder jongeren, alleen noemen ze het niet zo. „Ze denken vaak ‘politiek, dat is niks voor mij!’, maar als je even doorvraagt blijken ze enorm maatschappelijk bewogen. Het gaat er dus om hoe je het brengt. Je moet een onderwerp uit het ‘Haagse hokje’ halen, en zorgen dat het aansluit bij de belevingswereld van jongeren.”

Dat doet Coolpolitics zo. Als je jongeren bijvoorbeeld wil laten discussiëren over 100-procentscontroles op Schiphol, begin je eerst te praten over het lijntje coke dat een aantal van hen ongetwijfeld af en toe neemt. Dat onderwerp kun je vervolgens stap voor stap uitbreiden: waar komt die coke vandaan? Dan kom je vanzelf op smokkel, illegaliteit, veiligheid en de grenzen van persoonlijk genot. Wil je het hebben over aidsbestrijding in Afrika, dan begin je bij een one night stand, volgt onbeschermde seks, enzovoorts.

Coolpolitics is een optimistisch initiatief, maar inhoudelijk vormgeving van de debatten is realistisch, op het cynische af. De organisatie erkent dat de ‘belevingswereld van jongeren’ individualistisch en soms hedonistisch is. Modieuze genotzucht wordt niet veroordeeld, zoals een eerdere generatie idealisten nogal eens geneigd is te doen, nee, ze is het vanzelfsprekende uitgangspunt van waaruit vervolgens de stap wordt gezet naar andermans belang of een hoger plan. Want, zegt Spreeuwenberg, ook feestende jongeren hebben behoefte aan ‘meer’. Aan inspiratie, stof tot nadenken, kennis.

Vanuit dat gedachtegoed is ook Lowlands University ontstaan: lezingen door deskundigen, op de Coolpolitics-manier. Hoe krijg je honderden jongeren op een popfestival ’s ochtends vroeg naar een lezing van een hoogleraar cognitieve neurowetenschap? Door die lezing op de website zo te introduceren: ‘Ben jij bang voor hersenbeschadiging door overmatig drankgebruik en blowen? Geen nood, je hersenen lossen hun eigen shit zelf wel op.’ Volgt de mededeling dat professor Peter Hagoort door middel van een live-verbinding zal laten zien hoe ‘jouw hersenen omgaan met de geneugten van het leven’.

Zo combineert Coolpolitics typische dingen voor jongeren – feesten, drinken, blowen – met een veronderstelde behoefte aan bewustwording. Niet alleen inhoudelijk maar ook praktisch: de debatten en lezingen worden omlijst door coole muziek en hippe visuals, ze hebben een populaire presentator (bijvoorbeeld cabaretier Jan Jaap van der Wal), naast politici zijn soapies, tv-sterren en artiesten te gast, en de activiteiten vinden bij voorkeur plaats op feesten en festivals, zoals nu ook weer op Lowlands.

Marktonderzoekbureau Qrius, toonde in zijn ‘jongerenonderzoek 2005’ wellicht het gelijk van Coolpolitics aan. Ja, constateerde het bureau, jongeren zijn materialistisch en genotzuchtig. Aan de andere kant hebben politieke en maatschappelijke ontwikkelingen de laatste jaren grote indruk gemaakt. Jongeren maken zich zorgen over terrorisme en aanslagen, aldus Qrius, en vragen zich af hoe ze het beste ‘multicultureel kunnen samenleven’. Het bureau citeert een 16-jarig meisje dat in één adem, zonder onderscheid, opsomt wat haar zoal bezighoudt: „Feesten en festivals, school, de aanslagen, vakantie, vrienden en werk.”

Met zijn realistische inslag zou Coolpolitics kunnen worden gerekend tot de stroming van het ‘praktisch idealisme’. Natasja van den Berg en Sophie Koers schreven een boek onder deze titel en gaven het als ondertitel een handboek voor de beginnende wereldverbeteraar mee. Beginnende wereldverbeteraars zijn idealistisch, maar passen dit in in hun moderne, materialistische levensstijl. Een strandvakantie in Brazilië combineren met één dag ontwikkelingswerk bijvoorbeeld, of een feest geven voor het goede doel. Meningen verschillen over de waarde van deze moderne opvatting van idealisme. Voorstanders vinden het hedendaagse idealisme eerlijker dan het complete engagement van de idealisten uit de jaren zestig en zeventig. En beter vol te houden bovendien, omdat het aansluit bij de egocentrische, materialistische levenstijl van veel jongeren. De idealisten van de oude stempel vinden het allemaal wel heel oppervlakkig, gemakkelijk en vluchtig.

De initiatieven van Coolpolitics zijn volgens Spreeuwenberg minder vrijblijvend. „Nee, Coolpolitics-publiek staat ook niet op de barricaden. Maar demonstreren en handtekeningen verzamelen is juist de makkelijkste manier van je maatschappelijk inzetten. Dat gaat namelijk alleen over wat een ánder moet doen. Bij ons gaat het veel meer om wat je zelf kunt betekenen. De lezingen en debatten zijn niet oppervlakkig. Ze duren een uur, en gaan over onderwerpen als de opkomst van Azië en globalisering. MTV- en Lowlandspubliek is hoogopgeleid en kritisch. Voor hen geldt: hoe inhoudelijker hoe beter. Daarom gedijt populisme ook niet goed op ons podium. Het corrigerende vermogen van het publiek is groot. Makkelijke oneliners of verkiezingsslogans, daar prikken de toeschouwers zo doorheen.”

Een contactpersoon van het Forum voor Democratische Ontwikkeling (FDO), waarvan Coolpolitics financiële steun krijgt, zei eerder in NRC Handelsblad te twijfelen aan de politieke inhoud van de debatten. Spreeuwenberg: „Ik heb me verbaasd over die opmerking. De onderwerpen van de debatten zijn juist hartstikke politiek. Het is alleen niet Haags. De politici die deelnemen worden uit hun Haagse context gehaald, geconfronteerd met andere tegenspelers, een ander idioom, interactie met een zeer mondig publiek. Het is spannend om te zien wat er dan van de boodschap overblijft. Is iemand in staat om ook zo een overtuigend, inspirerend verhaal te vertellen?”

Of Coolpolitics ook daadwerkelijk de betrokkenheid van jongeren bij de (Haagse) politiek heeft vergroot, is moeilijk te zeggen. Er zijn concrete aanwijzingen van toegenomen politieke activiteit onder jongeren. In 2004 groeiden de jongerenafdelingen van politieke partijen met 20 procent. Bij het referendum over de Europese Grondwet bracht 67 procent van de jongeren een stem uit. En aan de laatste gemeenteraadsverkiezingen deden twaalf politieke jongerenpartijen mee. Onderzoeksbureau Qrius constateert dat de politieke betrokkenheid van jongeren momenteel ‘vergelijkbaar (is) met die in de jaren tachtig’. Spreeuwenberg: „Het zou pedant zijn om die ontwikkeling helemaal aan Coolpolitics toe te schrijven. Het hangt zeker ook samen met allerlei maatschappelijke ontwikkelingen. Misschien heeft Coolpolitics wel gewoon de tijdgeest goed aangevoeld.”

Rectificatie / Gerectificeerd

In het kopje van het inzetje 250 jongeren verwacht, 1.500 jongeren gekomen bij het artikel over Coolpolitics (18 augustus, pagina 5) klopt niet. Het had moeten zijn: 150 jongeren verwacht, 2.500 jongeren gekomen.