Poses helpen niet, dames

Melissa Prins: Sluimer of een nacht met Maria Callas. ca. 65 min. Hoorspelfabriek, € 19,95

Elfriede Jelinek: Jackie ca. 62 min. Hoorspelfabriek, € 19,95

Glamour, een keurslijf, ongewenst en een huwelijk met dezelfde man: dat is wat de vrouwen Maria Callas en Jacqueline Kennedy verbindt. De eerste was al meteen bij haar geboorte ongewenst omdat ze geen jongetje was, de ander was als echtgenote vaak niet de gewenste vrouw – en ze verloor de liefde van een gehele natie toen ze trouwde met de Griek Aristoteles Onassis. De poses die beiden aannamen mochten niet baten, ongewenst bleven ze. De twee vrouwen zijn dankbare onderwerpen voor een tragedie, of op z’n minst voor een monoloog vol gedachten tussen schijn en werkelijkheid.

In twee hoorspelen, uitgekomen bij de Hoorspelfabriek, komen de vrouwen aan het woord. Sluimer of een nacht met Maria Callas heet het verhaal over de diva die aan slapeloosheid lijdt. De wekker tikt door tot zeven uur ’s ochtends wanneer Callas eindelijk haar slaap vindt. De hele nacht is ze gekweld door herinneringen vanaf haar geboorte, haar eerste optredens, de uitputtingsslag, en haar grote liefde Onassis. Het is een mooi hoorspel waarin een tipje van de sluier wordt gelicht van het leven van Callas. Maar de kracht van Elfriede Jelineks monoloog Jackie ontbeert het.

Het hoorspel dat de Nobelprijswinnares van 2004 schreef, hoort thuis in een serie Prinsessendrama’s, en wordt in Nederlandse vertaling vertolkt door Carine Crutzen. Gedachten van Jackie over uiterlijk en innerlijk, dood en leven, worden afgewisseld met verhalen over de moord op Kennedy, roddels over de geslachtsziekten van haar man en haar agressie ten opzichte van haar rivale Marilyn Monroe, wier nepblonde haren zelfs in haar doodskist nog onbeheersbaar alle kanten op pieken. Het is een detail maar het staat symbool voor Jackie’s obsessies en de manier waarop ze omging met de geliefden van haar man. ‘Al die minnaressen, die gaven mij nooit de door mij gewenste inlichtingen. Daarom werd het mijn spel om mezelf waarde te geven. En die waarde was het betonneren van mijn haar en het onderwaarderen van mijn taille’. De minachting voor zowel de geile platheid van mannen als voor achterlijke vrouwen: daar kan Jelinek natuurlijk goed mee uit de voeten, maar het past ook perfect in het beeld van Jackie.

Het hoorspel leek volkomen uit de tijd, maar met deze uitgaven bewijst de Hoorspelfabriek dat het wel degelijk zin heeft om een poging tot modernisering te doen. Hier klinken geen fluitketels bij wijze van locomotief, geen mannen op grindbakken voor het tuinpadgeluid, maar is er ‘sounddesign’ dat de tekst alleen maar versterkt. Het belangrijkste verschil met de ouderwetse spelen is het feit dat het om een monoloog gaat in plaats van een geforceerd toneelstukje. Zeker Crutzens vertolking van Jackie geeft je het idee een waanzinnige theatervoorstelling bij te wonen.