De nummer twee kan overal naast grijpen

Vanavond begint het competitievoetbal in de eredivisie met Sparta-Vitesse. De Nederlandse clubs zullen internationaal moeten presteren om niet nóg meer achterstand op te lopen.

Ondanks de kritiek is de opzet van de competitie voor het komende seizoen ongewijzigd. De belangenorganisatie voor clubs Eredivisie CV heeft niets willen en kunnen doen aan de sportieve nadelen van de play-offs. Zo is de club die als tweede eindigt in de reguliere competitie opnieuw niet zeker van UEFA-Cupvoetbal. De Europese voetbalunie verwierp een voorstel van de KNVB om het ticket van de verliezende finalist van de bekerstrijd eventueel te vergeven aan de nummer twee van de eredivisie. Met andere woorden: wanneer de vice-kampioen in de play-offs alles verliest kan die club overal naast grijpen, want er zijn voor het UEFA-Cuptoernooi slechts vier tickets beschikbaar. Na een korte vakantie rest dan de Intertoto-competitie.

Ook het idee om de nummer twee zeker te laten zijn van de voorronden Champions League haalde het niet. Want dat zou de bodem wegslaan onder de opzet van de play-offs. Vorig seizoen was AZ de schlemiel. De Alkmaarders, tweede na 34 wedstrijden in de reguliere competitie, kwamen tegen FC Groningen in eerste ronde van de play-offs een doelpunt te kort en moesten genoegen nemen met deelname aan de UEFA Cup. Maar misschien kan het team van trainer Louis van Gaal dit seizoen juist profiteren van de vermaledijde opzet. Het elftal van AZ is sterk gewijzigd na het vertrek van Barry van Galen (gestopt), Stein Huysegems (Feyenoord), Kenneth Perez (Ajax), Henk Timmer (Feyenoord), Denny Landzaat (Wigan Athletic) en Tarik Sektioui (FC Porto). De vervangers, onder wie Moussa Dembélé, Gijs Luirink en Julian Jenner, zijn talentvol, maar Van Gaal zal tijd nodig hebben om van deze jonge groep een geoliede machine te maken.

Het is tevens voor de opzet van de play-offs, die dit keer na de bekerfinale op 6 mei beginnen, te hopen dat de strijd om de landstitel wat langer in beslag neemt dan vorig seizoen. Toen had PSV begin maart al een beslissende voorsprong genomen. Gezien de krachtsverhoudingen in de wedstrijd om de Johan Cruijff Schaal lijkt het aannemelijk dat het weer evenwichtige Ajax een coup kan plegen. PSV werd in de laatste zes jaar vijf keer kampioen.

Uit wedstrijden in de voorbereiding mogen over het algemeen geen conclusies worden getrokken. Maar het viel toch op dat de top vier deze zomer vaker dan normaal steken liet vallen in de oefenduels. Ajax verloor onder meer van Spakenburg en Borussia Dortmund. PSV ging met 3-0 ten onder bij FC Nürnberg en AZ versloeg in Engeland weliswaar de Bolton Wanderers uit de Premier League, maar was totaal kansloos tegen de reserves van Arsenal in openingswedstrijd van het nieuwe stadion. Feyenoord verloor van de amateurs van Katwijk en van het gepromoveerde FC Reading. Het is nog de vraag hoe de Rotterdammers het vertrek van Salomon Kalou en Dirk Kuijt naar respectievelijk Chelsea en Liverpool gaat opvangen.

De Nederlandse clubs zullen dit seizoen op Europees niveau moeten blijven presteren. Op de internationale ranking, die bepaalt hoeveel clubs elk land mag afvaardigen aan de Europa-Cuptoernooien, wordt Nederland als nummer zeven op de hielen gezeten door Rusland en Roemenië. Wie buiten de top acht valt, kan meteen twee UEFA-Cupplekken inleveren. Het komende seizoen is bepalend voor het aantal tickets in de Europa-Cuptoernooien voor de jaargang 2008-2009. Maar feitelijk dus ook voor de toekomst van de nationale play-offs die sterk afhankelijk is van het aantal beschikbare Europese plaatsen.

Hoewel Ajax na een 2-1 overwinning in het eerste duel met FC Kopenhagen een goede kans maakt om als tweede Nederlandse deelnemer te worden ingeschreven voor de Champions League, zullen de Europese grootmachten op voetbalgebied ook in het seizoen 2006-2007 in financieel opzicht verder afstand nemen van de Nederlandse clubs. Ajax is qua begroting momenteel koploper in de eredivisie met 65 miljoen euro, PSV werkt met tien miljoen minder, Feyenoord moet het doen met 40 miljoen euro. Clubs als Real Madrid, Manchester United en AC Milan beschikken over een budget dat minimaal vier zo hoog is dan dat van Ajax en PSV. En ook het Duitse Bayern München kan nog drie keer zoveel uitgeven.

Sinds de invoering van het Europese licentiesysteem, twee jaar geleden, worden de uitgaven en inkomsten van de topclubs door financiële controleurs van de bonden streng in de gaten gehouden. Clubs kunnen zich in theorie niet meer voor miljoenen in de schulden steken voor de aankoop van spelers. KNVB-voorzitter Jeu Sprengers, de penningmeester van de UEFA, voorspelde in 2004 dat er mogelijk clubs uitgesloten zouden worden van Europees voetbal omdat ze niet aan hun financiële verplichtingen konden voldoen.

Daar is na twee jaar nog niets van gebleken. Zelfs de Duitse volksclub Borussia Dortmund, dat in 2004 zijn boekjaar nog afsloot met een verlies van 29 miljoen euro, kan een speler als Steven Pienaar meer salaris bieden dan Ajax. Het was een illusie te denken dat de wal het schip zou keren in het Europese voetbal. Het uitgavenpatroon zal verder omhoog gaan en de Nederlandse clubs blijven ondanks de inkomsten van televisiezender Talpa rommelen in de marge. Met af en toe een incidenteel succesje dankzij de goede jeugdopleidingen. Dankzij de luxe accommodaties en de populariteit van voetbal blijft de eredivisie veel publiek trekken. Maar het niveau blijft achter omdat de beste Nederlandse voetballers in het buitenland spelen.