De liefde maakt creatiever

Mannen worden creatiever in een romantische bui.

Vrouwen alleen als ze uit zijn op een serieuze relatie.

Het verband tussen verliefdheid en creativiteit is vaak besproken, maar zelden onderzocht. Vier experimenten van psychologen van de Arizona State University brengen daarin nu verandering, met een publicatie in het Journal of Personality en Social Psychology (juli). Hun voorzichtige conclusie is dat mannen in een romantische bui inderdaad creatiever zijn dan anders. De zo vaak geprezen vrouwelijke muze lijkt echt te bestaan.

Het artikel van Vladas Griskevicius en zijn collega’s begint met de observatie dat iedere nieuwe, blauwe, roze, kubistische of surrealistische stijlperiode van Pablo Picasso, wordt gedomineerd door vrouwenportretten, per periode steeds een andere vrouw.

Anekdotes genoeg, over de functie van muzen, maar psychologen hebben experimenten nodig en statistisch significante verbanden. En zoals dat gaat in experimenteel onderzoek van dit soort complex menselijk gedrag, hebben de psychologen uit Arizona zowel de ‘romantische bui’ als de creativiteit tot hanteerbare variabelen teruggebracht.

De proefpersonen waren studenten, ongeveer 100 per experiment. De creativiteit werd in twee van de vier experimenten gemeten door verhalen van de proefpersonen (over een abstract schilderij en over een cartoon) te beoordelen op attributen als origineel, slim, fantasievol, grappig, boeiend, charming en dergelijke. In de twee andere experimenten werd de creativiteit gemeten met een veel specifiekere test: de Remote Access Test (RAT) die al uit 1962 stamt. Daarbij krijgt de proefpersoon drie woorden en hij of zij moet, binnen 15 seconden, het woord geven dat alle drie verbindt. Zoals: ‘leiding’, ‘schoen’ en ‘tas’, antwoord: ‘hand’.

In het eerste experiment moesten proefpersonen uit foto’s van drie aantrekkelijke personen van het andere geslacht de meest aantrekkelijke uitzoeken en vervolgens moest de persoon zich voorstellen hoe ze zich zouden voorbereiden op een eerste afspraakje. De proefkonijnen uit de controlegroep mochten toen kiezen uit foto’s van interessante straten en zich voorstellen hoe het was om daar te wandelen. In het tweede, derde en vierde experiment verdiepten proefpersonen zich in romantische scenario’s (soms korte termijn: een vakantieliefde en soms lange termijn: een studentenliefde met veel belofte voor de toekomst), de controlegroep mocht zich dan verdiepen in concertbezoek met een gewone vriend.

In het vierde experiment werd aan de controlegroep ook nog een flink geldbedrag beloofd (60 dollar) als ze in de creativiteitsscore bij de bovenste 30 procent zouden eindigen – om de romantische motivatie te kunnen onderscheiden van gewoon erg je best doen.

Meer je best doen is niet genoeg om creatiever te worden, maar hoe werkt die creativiteitsboost dan wel? Ook opgewondenheid (arousal) op zich bleek niet samen te hangen met meer creativiteit. Vooralsnog denken de psychologen dat een romantische stemming leidt tot een betere mentale toegang tot relevante maar niet voor de hand liggende informatie.

Griskevicius vermoedt dat die verhoogde creativiteit bij verliefdheid een belangrijke evolutionaire functie kan hebben gehad omdat door die creativiteit een partner allicht aantrekkelijker lijkt. In die zin kan die tijdelijke creativiteit werken als een pauwenstaart: een man die dát kan, zal verder ook wel goed in elkaar zitten.

Bij mannen neemt de creativiteit toe bij romantische stemmingen die gericht zijn op een snelle kortstondige liefde, even goed als bij stemmingen die gericht zijn op het aangaan van een langdurige relatie. Bij vrouwen ligt dat anders, zo blijkt ook uit de experimenten. Vrouwen worden alleen creatiever als de gedachte aan het verwerven van een langdurige relatie met een man van bewezen kwaliteit krachtig in hun geest aanwezig is.

Een man kán dus muze zijn. Het psychologenartikel noemt (in een voetnoot) één bekend geval van een belangrijke vrouwelijke kunstenares met een mannelijke muze: Elizabeth Barrett Browning (1806-1861).

Als jonge dichteres die weinig strofen schreef die de moeite waard waren (mired in artistic mediocrity schrijft Griskevicius c.s.) kwam Browning in nauw contact met een verliefde bewonderaar (later haar echtgenoot), waarna ze ineens haar belangrijkste en krachtigste gedichten schreef.