De Grote Verhalenverteller

Bob Dylan beleeft zijn vierde jeugd. Deze maand ligt zijn 44ste cd in de winkel, Modern Times. Waarom blijft de oude bard voor generaties popmusici, ook de jongste, een held? „Bij Dylan vond ik de antwoorden die mijn ouders me niet konden geven.”

Vijftien jaar geleden zei The Velvet Underground het. Een paar jaar later waren het Iggy & The Stooges. En tegenwoordig doen jonge muzikanten het. Op de vraag wie hun grote voorbeeld is, antwoorden ze: Bob Dylan. Zeker, anderen worden óók genoemd. Maar de allerbelangrijkste, trends overstijgende, invloedrijkste, creatiefste, barmhartigste en de Altijd Aanwezige is Dylan.

Zijn manier van liedjes schrijven heeft popmuziek blijvend veranderd. Zijn manier van zingen heeft talloze navolgers. Zijn teksten worden gespeld. Het waren al nooit de minsten die hem als invloed noemden: John Lennon, Syd Barrett, Johnny Cash, Van Morrisson, Jimi Hendrix en Patti Smith. En nu zijn het muzikanten als Cat Power, Jon Spencer (van de Blues Explosion) Sonic Youth en Nick Cave, maar ook de twintigers van Bright Eyes, Razorlight, Black Rebel Motorcycle Club, Admiral Freebee, Two Gallants, en Maurits Westerik, van de Nederlandse groep Gem.

Bob Dylan (65) werd ouder, maar kennelijk niet belegen. Zowel muzikaal als in zijn manier van leven. Hij trok zich niet terug op het platteland. En hij blééf muziek maken. Op 29 augustus verschijnt Modern Times, zijn 44ste cd. En nog altijd trekt hij over de wereld voor zijn ‘never ending tour’, met tot driehonderd optredens per jaar. Dylan kreeg nooit de gezapige toon die zijn generatiegenoot Neil Young in zijn liedjes nu heeft: van nostalgisch verlangen naar een Amerika waar huismoeders appeltaarten bakken.

Zijn derde of vierde jeugd, die zo’n vijftien jaar geleden begon, vierde Dylan met een terugkeer naar de oorsprong van de Amerikaanse popmuziek. Op zijn cd’s Good As I Been To You (1992) en World Gone Wrong (1993) speelde hij eigen versies van oude traditionals en volksliedjes. Die koers paste toevallig precies in de toen opkomende herwaardering van de authentieke Americana – een trend die voor een groot deel leunt op de nalatenschap van muziekjager Alan Lomax, die in de jaren dertig en veertig duizenden blues- en folkliedjes opnam in gevangenissen, kroegen, kerken en op plantages. Zo is er naast Dylan de protestzanger, de dichter en de rocker ook Dylan de traditionalist en de folkzanger.

De nieuwe generatie muzikanten voor wie hij een inspiratie is, noemt uiteenlopende redenen. Maurits Westerik, van de Nederlandse groep Gem, roemt zijn symbiose van tekst en muziek. Voor zangeres Cat Power „kan het niet anders dan om de teksten gaan”, zegt ze. Voor de muzikanten van het Amerikaanse Two Gallants, een duo dat uitbundige stamp- en feestmuziek maakt, is Dylan de schakel met het verleden; de tijd dat muziek „nog geen beroep was, maar gewoon voor de lol werd gedaan”.

Volgens de Belgische rockzanger Tom van Laere, alias Admiral Freebee, is uiteindelijk iedere muzikant door Dylan beinvloed: ,,Een vriend van mij vond Bob Dylan ‘kei-slecht’. Toen ontmoette hij Jon Spencer, die heel erg door hem beïnvloed is. Dus bleek mijn vriend, via Spencer, toch ook van Dylan te houden, en door hem geïnspireerd te zijn. Je kunt niet om hem heen.”

Zanger Maurits Westerik is

liefhebber van Dylan sinds zijn zevende. Westerik (24) bracht onlangs met zijn band Gem een tweede cd uit, Escapades. Luisteraars vertellen Westerik dat ze in Gems zelfbewuste rockliedjes, en dan vooral in de zang van Westerik, de invloed van Dylan herkennen. „Dat vind ik eigenlijk wel een compliment”, zegt Westerik.

De laatste tijd hoort hij Dylan vaker terug: „Misschien herken ik het nu beter. Maar ik vermoed dat bijvoorbeeld Jack White en Chris Martin, van Coldplay, vaak naar Bob Dylan geluisterd hebben.”

Westerik, die Dylans oeuvre inmiddels vrijwel compleet heeft, kent hem via zijn ouders. ,,Ik hield meteen van zijn muziek. Wat eigenlijk vreemd is, want ik was vooral een liefhebber van korte krachtige popliedjes. Bij Dylan hield ik ineens van zeven minuten durende epische stukken. Hoewel ik geen Engels sprak, fascineerden zijn woorden me. Ik zocht ze op in het woordenboek. Woorden als ‘concise’, die leerde je niet op school. ‘Pledging my time’ of ‘sad-eyed lady [of the Lowlands]’, dat riep iets bij me op.”

Muzikaal viel Dylan op omdat hij juist géén nette liedjes maakt, zegt Westerik. ,,Ik denk dat ik als zevenjarige al verrast werd door Dylans nonchalance. Die kwam voort uit haast – begreep ik later. Dylan had zoveel ideeën dat hij nooit de tijd nam om een lied helemaal uit te werken. Er bestaan ook nauwelijks definitieve versies van zijn nummers. Hij blijft er steeds op variëren, alsof de ‘juiste versie’ niet bestaat.

„Bij hem klinkt het niet-af ook al goed. Er staan altijd veel fouten op zijn platen. Zijn meesterwerk Blonde On Blonde bijvoorbeeld, wemelt van de verkeerde noten; een bassist die blijft hangen in E terwijl hij naar A had gemoeten, toetsen die te laat of te vroeg zijn. Dat vind ik juist zo mooi.

„Maar het mooiste en unieke aan Dylan is voor mij de manier waarop de aanslag van de instrumenten meegaat met de zang. Als hij een belangrijke zin zingt, en één woord wil onderstrepen, hoor je dat de gitaar ook harder gaat. Bijvoorbeeld in Like A Rolling Stone, daar wordt de melodielijn bijna venijnig achter de zanglijn gespeeld. Dan doet hij me denken aan een priester die tijdens het preken zijn boodschap benadrukt met handgebaren. Dat doet Dylan met muziek. Heel anders dan bijvoorbeeld The Beatles bij wie tekst en muziek meer op zichzelf stonden. Daar ging het vooral om het mooie liedje. Heel goed hoor, daar niet van. Maar bij Dylan gebeurt er iets. Je hoort: dit maakt niet alleen iets los bij mij, maar ook bij hem. Dan is het ‘Boem!’ Dat komt toch voort uit de waarde die hij zelf hecht aan de woorden, al heeft hij het belang daarvan zelf ontkend. Het kan niet anders, als je hoort hoe de muziek de teksten accentueert.”

Cat Power heet eigenlijk

Chan Marshall. De 34-jarige, Amerikaanse zangeres maakt cd’s sinds 1995. De laatste, The Greatest, opgenomen in Memphis met een band van soulmuzikanten, was een hoogtepunt in haar oeuvre. Marshall heeft een hese croon-stem die intiem in je oor fluistert, als een iets minder nette Dusty Springfield. Cat Power heeft meerdere liedjs van Dylan gespeeld. Komende november treedt ze op tijdens een Dylan-tribute avond in New York, samen met onder anderen Patti Smith, The Black Crowes en Lee Ranaldo (Sonic Youth).

Ze vertelt over de telefoon vanuit Florida over haar liefde voor Bob Dylan. Ze heeft die nacht over Bob Dylan gedroomd. Het was voor het eerst. „In mijn droom was hij ongeveer vijfentwintig jaar. We waren de hele avond samen: we maakten muziek, we lagen in bed, rookten sigaretten, dronken wodka, reden in een auto, schreven liedjes, we flirtten, we kusten, we deden alles. Hij schreef een tekst op mijn hand, over mij!”

Ook Marshall leerde Dylans muziek kennen via haar ouders. „Mijn moeder, mijn vader, en mijn stiefvader waren allemaal muzikanten, hippies en druggies. Mijn jeugd was nogal bizar. We woonden met allerlei bands, in communes, op wisselende plekken. Er stond altijd muziek op: van oude jazz tot blues en folk, van Led Zeppelin, The Stones en The Beatles tot Bob Dylan. Ik was gek op Dylan.”

Anders dan bij Westerik,

draaide die liefde bij Marshall in de eerste plaats om de woorden. ,,Als kind raak je makkelijk gehecht aan woorden, door al die kinderrijmpjes, denk ik. Ik weet nog hoe diep ik door Dylan geraakt werd, toen ik een jaar of elf, twaalf was. Ik woonde in die tijd in Atlanta. Ik ging vaak om met zwarte kinderen, maar op school werden mijn vrienden met de nek aangekeken door blanke kinderen. En ik ook, omdat ik met die zwarte kinderen omging.

„Zo kwam ik er achter dat veel mensen in het zuiden racistisch zijn. Dat was pijnlijk, en ik begreep het niet. Bij Dylan vond ik de antwoorden die mijn ouders en andere mensen me niet konden geven. Hij beschreef voor mij het verschil tussen links, rechts en het midden. Hij was niet rooskleurig, maar puur realistisch: dit is de stand van zaken. Alsof hij aan zijn vinger likte, hem in de lucht stak, en me vertelde van welke kant de wind kwam.

„In liedjes als The Times They Are A-Changing of Blowin’ In The Wind ontdekte ik zijn barmhartigheid en zijn empathie. Dat zat hem in zijn beschrijvingen van de situatie om ons heen; want waarom zou iemand die geen compassie kent, überhaupt de moeite nemen om die wereld te beschrijven?

„Hij is heel feitelijk en historisch. Ik kon naar Dylan luisteren alsof ik een boek aan het lezen was. Zo is het nog steeds. Natuurlijk – ik ken ieder Stones-nummer en ieder Beatles-liedje uit mijn hoofd, maar Dylan blijft bij me als een familielid, de Grote Verhalenverteller.”

En muzikaal? „Muzikaal was het vooral zijn manier van tokkelen met de vingers die me heeft gevormd. Ik gebruik ook nooit een plectrum. Voor mij is Dylan meer dichter dan muzikant, maar terugkijkend kan ik zeggen dat ik er ben dankzij hem. Dankzij zijn voorbeeld kreeg ik het vertrouwen om op mijn eigen manier muziek te maken. Door hem durf ik te zeggen wat ik wil. Ook als niemand er iets van snapt.”

Heeft Marshall al zijn platen? ,,Nee, ik ben geen verzamelaar. Komt er een nieuwe cd van hem uit? Die zal ik niet direct aanschaffen. Ik bewaar nog wat voor de rest van mijn leven”, zegt ze.

Maurits Westerik zal de nieuwe Dylan wel snel kopen. ,,Modern Times heet hij?”, zegt Westerik. „Beetje ouderwets eigenlijk, door dat woord ‘modern’. Maar wel een logische Dylan-titel. Al is hij nu oud, hij wil toch iets zeggen over het nu.”

‘Modern Times’ van Bob Dylan verschijnt 29 aug. bij Sony/BMG. 29 okt. zingt Maurits Westerik Dylan-liedjes in Platenzaak Plato, ihkv Culturele Zondag in Utrecht. Cat Power treedt 9 nov. op, tijdens het Dylan-tribute concert, in de Avery Fisher Hall in New York. Cd’s van Gem zijn uitgebracht door Excelsior Recordings; cd’s van Cat Power zijn uitgebracht door V2.

Morgen in ‘Leven &cetera’: De jonge fans van Bob Dylan