CDA wil oudere kiezers niet bang maken

De tijd van pijnlijke maatregelen is voorbij, vindt het CDA. Na vier jaar hervormen, begint nu het maatschappelijk investeren, en kunnen ouderen worden ontzien. Andere partijen zijn sceptisch over zoveel zelfvertrouwen.

Amsterdam, 18 aug. - Met de presentatie gisteren van het concept-verkiezingsprogramma van het CDA, is de verkiezingscampagne de facto begonnen. Nog tijdens de in het Amsterdamse Huis van de Toekomst gehouden perspresentatie over het programma, gaf PvdA-leider Wouter Bos op zijn werkkamer in Den Haag al een eerste reactie op Vertrouwen in Nederland. Vertrouwen in elkaar. Gatenkaas, onheilspellend en van een ontstellende vaagheid, waren de termen waarmee Bos de pennevruchten van de CDA-programmacommissie naar de prullenbak verwees.

Premier en lijsttrekker Jan Peter Balkenende haalde op zijn beurt hard uit naar zowel de PvdA als coalitiepartner VVD, die volgens hem onrust zouden zaaien onder ouderen met hun voorstellen om aan de oudedagsvoorziening te tornen. Daarmee is de toon gezet.

Het CDA-programma bevat een aantal politiek omstreden keuzes. Het voorstel om terug te gaan naar de 40-urige werkweek bijvoorbeeld kan op kritiek van de oppositie én de vakbonden rekenen. En coalitiepartner VVD moet niets hebben van de herintroductie van de gesubsidieerde arbeid.

Anders dan vier jaar geleden spreekt het CDA nu niet van een hervormingsagenda, maar van een maatschappelijke investeringsagenda. Dat kan ook moeilijk anders: vier jaar geleden zette Balkenende zich met succes af tegen wat Pim Fortuyn de puinhopen van Paars noemde. Het CDA heeft de afgelopen vier jaar zelf geregeerd, dus de toon moest deze keer anders zijn. De tijd van pijnlijke maatregelen is wat het CDA betreft voorbij.

Balkenende c.s. claimen ongegeneerd het succes van de afgelopen hervormingsperiode. De economie is weer op orde, de wachtlijsten zijn voor een deel opgelost, de veiligheid is toegenomen en er is meer aandacht voor leefregels en fatsoen. In zijn toelichting zei Balkenende gisteren dat er nog nooit zoveel was uitgevoerd van een verkiezingsprogramma van het CDA als de afgelopen vier jaar. „We hebben gedaan wat we beloofd hebben”, zei hij.

Inhoudelijk bouwt het CDA inderdaad voort op ideeën waar de partij al sinds halverwege de jaren negentig mee bezig is en die sinds 2002 zijn ingevoerd. De systematiek van de belastingtoeslagen en kostenmaximering bijvoorbeeld, en de levensloopregeling. Ook is er weer veel aandacht voor respect en onderling vertrouwen. En op de onbetwiste eerste plek staat het gezin. Wat dat betreft is het een weinig verrassend programma, hoewel Balkenende die consistentie juist als een pluspunt ziet. „We zijn herkenbaar.”

Op de vraag met wie het CDA denkt dit programma het best te kunnen uitvoeren, schalde ineens de stem van fractievoorzitter en nummer twee op de lijst Maxime Verhagen door de zaal. „Met het CDA!”, riep hij lachend. Balkenende nam de kwinkslag over om eraan toe te voegen dat het er wat hem betreft niet toe doet met wie het uitgevoerd wordt, als het maar wordt uitgevoerd. Het tekent de onverzettelijkheid van het CDA.

Financieel-economisch valt er echter nog wel het een en ander af te dingen op het CDA-programma. De keuze om niet in te grijpen in de AOW én geen hogere lasten voor burgers te willen, maakt dat de partij alle zeilen bij moet zetten om de arbeidsparticipatie te vergroten, de kosten van de zorg in de hand te houden en de staatschuld af te lossen. Onorthodoxe keuzes worden daarbij niet uit de weg gegaan, zoals de herinvoering van de gesubsidieerde arbeid, de 40-urige werkweek en de verplichte maatschappelijke stages. Op papier lukt het nog wel om al die bezuinigingen rond te krijgen (4 miljard euro bezuiniging in de zorg, 2,5 miljard op een kleinere overheid, 6,5 miljard aan saldoverbetering) maar de vraag is of dat in werkelijkheid gerealiseerd kan worden. Het zal niet voor het eerst zijn dat de doelstelling van minder ambtenaren, minder bureaucratie en minder regels niet gehaald wordt. Overigens zijn die doelstellingen de afgelopen vier jaar wel gehaald.

Vanuit PvdA-kringen wordt zelfs gesuggereerd dat de 6,5 miljard die het CDA gebruikt om op een overschot op de begroting van 1 procent uit te komen, al nodig is om het saldo op nul te krijgen. Het Centraal Planbureau bevestigt dat de 6,5 miljard nodig is om het saldo op nul te krijgen, maar wil verder in dit stadium geen uitspraken doen over het CDA-program.

Het CDA is als eerste met het verkiezingsprogramma én de kandidatenlijst naar buiten gekomen, en heeft zich daarmee kwetsbaar gemaakt. Zolang de andere partijen nog geen concrete plannen hebben liggen, en zolang de doorrekening van het Centraal Planbureau nog ontbreekt (die komt pas in oktober) is het vrij schieten op de 68 pagina’s aan voorstellen van de christen-democraten.