‘A Space Odyssey is een bijna hogere, mythische ervaring’

Nederlanders kiezen de beste film aller tijden. Uitslag op de avond van de Nationale Filmquiz op 1 oktober. Hier geeft elke week een regisseur alvast een voorzet.

Erik de Bruyn: „Een van de grootste prestaties in de cinematografie werd wat mij betreft geleverd door Stanley Kubrick met 2001: A Space Odyssey. Omdat Kubrick er in slaagde om zijn film boven het genre uit te tillen. Het is veeleer een beleving, een filosofische oefening; en in zijn vorm volstrekt vernieuwend.

„Stanley Kubrick verlaat met zijn drie-akten-vertelstructuur in deze film de lineaire verteltrant die toen gebruikelijk was. Ook maakte hij een van de meest spectaculaire overgangen ooit. Aan het begin van de film zien we een stel mensapen, die op een gegeven moment het wapen – een eenvoudig stuk bot – uitvinden. Als een van die apen het bot in de lucht gooit gaat het over in een ruimteschip. In één klap zijn we dan minimaal 50.000 jaar verder in de evolutie.

„Ook maakte Kubrick, heel revolutionair, de emoties van de personages ondergeschikt aan het filosofische aspect van de film. Daardoor werkt de film anders dan andere films, het wordt bijna een hogere, mythische ervaring. Kubrick wilde er iets mee zeggen over de essentie van de mensheid. Dat doet hij onder meer door het opvoeren van die mysterieuze monoliet, die in elke fase van de film weer opduikt.

„De betekenis van die monoliet in 2001: A Space Odyssey is door niemand ooit opgehelderd. Mijn idee is dat hij staat voor de vierde en vijfde dimensie, die wij als mens nooit kunnen bevatten. De film gaat over evolutie, maar die wordt meteen weer gerelativeerd. We kunnen nog zo vooruit gaan, maar uiteindelijk schieten we in veel opzichten tekort. Als de hoofdpersoon Dave in het laatste deel sterft en wordt herboren als sterrenkind is dat veelzeggend: Kubrick oppert dat de mensheid misschien wel gewoon zal verdwijnen, of zal opgaan in een andere dimensie.

„2001: A Space Odyssey heeft mij als filmmaker op verschillende manieren beïnvloed. Ik vind de niet-lineaire verteltrant interessant, en die probeer ik nu deels ook uit bij mijn nieuwe film, Nadine. En in Wilde Mossels mijmert hoofdpersoon Leen over ontsnappen in een ruimteschip. Ook is in de film heel even het affiche van A Space Odyssey te zien.

„Fantastisch aan 2001: A Space Odyssey is ook dat alle facetten van het filmmaken zo goed mogelijk benut zijn: de art direction, het sound design.

„Daarmee heeft Kubrick echt een nieuwe standaard gesteld. In een aantal opzichten is hij daarin nu bijna veertig jaar later nog altijd onovertroffen. Zijn sounddesign heeft de ambient music vergaand beïnvloed. En er zijn supermoderne loungebars waarvan het interieur doet denken aan A Space Odyssey. Dus zelfs Kubricks kijk op muziek en design is visionair gebleken.”

Uitslag 1 oktober op Nederland 3. De filmquiz is een initiatief van de NPS, de Filmkrant en NRC Handelsblad.

Kies de beste film via www.debestefilm.nl.