‘Populisme gedijt niet op ons podium’

Op popfestival Lowlands kruipen jongeren vroeg uit hun bed om de politieke debatten van Coolpolitics bij te wonen. „Politiek leeft enorm onder jongeren”, zegt organisator Jaap Spreeuwenberg.

Wie zich op de avond van de val van het kabinet Balkenende II op schreeuwsites als geenstijl.nl en retecool.nl waagde, kwam voor een aangename verrassing te staan. De brutale bloggers bleken massaal in de ban van het politieke spektakel. Elke minuut van het debat stroomden er tientallen reacties binnen. Uit sommige bijdragen bleek zelfs dat hele groepen jongeren gezamenlijk naar het debat hadden gekeken, als was het een voetbalwedstrijd, compleet met snacks en bier.

Jaap Spreeuwenberg verbaast het niet. Toen hij net met zijn organisatie Coolpolitics begon, was hij al optimistisch – tegen de klippen op. In 2003 organiseerde hij een politiek debat op popfestival Lowlands, met onder andere Femke Halsema, Jan Marijnissen en Boris van der Ham. Spreeuwenberg was ervan overtuigd dat er animo voor moest zijn, ook al was het ’s ochtends vroeg en moesten de meeste festivalgangers hun kater uitslapen. De organisator rekende op een mannetje of 150. Het werden er 2.500, en ze zaten de volle vijf kwartier van het debat uit.

Er volgden debatten op het Bevrijdingsfestival en de Amsterdamse Uitmarkt. Muziekzender MTV zond in 2005 een reeks debatten uit, en doet dat dit jaar opnieuw. En ook dit jaar is Coolpolitics weer op Lowlands, met een debat met onder meer Geert Wilders en Femke Halsema.

Wat verklaart het succes van een organisatie die politieke betrokkenheid, kennis, maatschappelijk engagement en normbesef ‘cool’ wil maken? Simpel, zegt oprichter Jaap Spreeuwenberg. „Politiek leeft enorm onder jongeren, alleen noemen ze het niet zo. Dus je moet een onderwerp uit het ‘Haagse hokje’ halen, en zorgen dat het aansluit bij hun belevingswereld.” Dat doet Coolpolitics zo. Wil je jongeren laten discussiëren over ‘100-procentscontroles’ op Schiphol? Begin met het lijntje coke dat een aantal van hen ongetwijfeld af en toe neemt. Dat onderwerp kun je vervolgens stap voor stap uitbreiden: waar komt die coke vandaan? Dan kom je vanzelf op smokkel, illegaliteit, veiligheid en de grenzen van persoonlijk genot.

Is het initiatief op zichzelf dus optimistisch, de inhoud van de debatten is realistisch, op het cynische af. De organisatie erkent dat de ‘belevingswereld van jongeren’ individualistisch en soms hedonistisch is. Dat wordt niet veroordeeld, maar is het vanzelfsprekende uitgangspunt, van waaruit vervolgens de stap wordt gezet naar een hoger plan. Want, zegt Spreeuwenberg, ook feestende jongeren hebben behoefte aan ‘meer’. Aan inspiratie, stof tot nadenken, kennis.

Vanuit dat gedachtegoed is vorig jaar ook Lowlands University ontwikkeld: complexe lezingen door deskundigen, maar wel op de Coolpolitics-manier. Dus wordt een lezing van een hoogleraar cognitieve neurowetenschap op de website zo geïntroduceerd: ‘Ben jij bang voor hersenbeschadiging door overmatig drankgebruik en blowen? Geen nood, je hersenen lossen hun eigen shit zelf wel op’.

Zo combineert Coolpolitics typische jongerendingen – feesten, drinken, blowen – met een vermeende behoefte aan bewustwording. De debatten en lezingen worden omlijst door coole muziek en hippe visuals, ze hebben een populaire presentator (bijvoorbeeld Jan Jaap van der Wal), naast politici zijn soapies en artiesten te gast, en de activiteiten vinden bij voorkeur plaats op feesten en festivals.

Marktonderzoekbureau Qrius toonde in zijn ‘jongerenonderzoek 2005’ wellicht het gelijk van Coolpolitics aan. Ja, constateerde het bureau, jongeren zijn materialistisch en genotzuchtig. Maar recente politieke en maatschappelijke ontwikkelingen hebben grote indruk op ze gemaakt. Het bureau citeert een 16-jarig meisje dat in één adem opsomt wat haar zoal bezighoudt: „Feesten en festivals, school, de aanslagen, vakantie, vrienden en werk.”

Spreeuwenberg: „Deze generatie staat niet op de barricaden. Maar demonstreren en handtekeningen verzamelen is juist de makkelijkste manier van je maatschappelijk inzetten. Bij ons gaat het om wat je zelf kunt betekenen. De lezingen en debatten zijn niet oppervlakkig. Ze duren een uur, en gaan over onderwerpen als de opkomst van Azië en globalisering. MTV- en Lowlandspubliek is hoogopgeleid en kritisch. Voor hen geldt: hoe inhoudelijker, hoe beter. Daarom gedijt populisme ook niet goed op ons podium.”

Het Forum voor democratische ontwikkeling, waar Coolpolitics subsidie van ontvangt, uitte in deze krant twijfel aan de politieke inhoud van de debatten. Spreeuwenberg: „Ik heb me verbaasd over die opmerking. De onderwerzijn juist hartstikke politiek. Het is alleen niet Haags. De politici die deelnemen worden uit hun Haagse context gehaald, geconfronteerd met andere tegenspelers, een ander idioom, interactie met een zeer mondig publiek. Het is spannend om te zien wat er dan van de boodschap overblijft.”

Of Coolpolitics ook daadwerkelijk de betrokkenheid van jongeren bij de (Haagse) politiek heeft vergroot, is moeilijk te zeggen. Er zijn wel concrete aanwijzingen voor grotere politieke activiteit onder jongeren. In 2004 groeiden de jongerenafdelingen van politieke partijen met 20 procent. Bij het referendum over de Europese Grondwet bracht 67 procent van de jongeren een stem uit. En aan de laatste gemeenteraadsverkiezingen deden twaalf politieke jongerenpartijen mee. „Maar”, zegt Spreeuwenberg, „het hangt ook zeker samen met allerlei maatschappelijke ontwikkelingen. Misschien heeft Coolpolitics de tijdgeest goed aangevoeld.”

Het Coolpolitics-debat met o.a. Femke Halsema en Geert Wilders vindt plaats op 19 aug. Inl: www.lowlands.nl of www.coolpolitics.org