En opeens draaien we met z’n twaalven om de zon

Astronomen beslissen binnenkort hoeveel planeten ons zonnestelsel telt.

De huidige negen kunnen er twaalf worden, of nog meer.

Hoeveel planeten draaien er straks om de zon? Als de Internationale Astronomische Unie (IAU) een gisteren gepresenteerd voorstel over de definitie van het begrip planeet aanneemt, stijgt het tot twaalf.

De in Praag verzamelde astronomen kunnen op hun congres volgende week met een stemming een einde maken aan de verwarring over wat een planeet nu eigenlijk is. Wordt het voorstel, gedaan door een commissie van de IAU, aangenomen, dan bestaat ons zonnestelsel uit de acht klassieke planeten (Mercurius tot en met Neptunus), drie ‘plutonen’ (Pluto, Charon en Xena), en Ceres, de grootste planetoïde.

In de voorgestelde definitie geldt een hemellichaam als een planeet indien het rond een ster draait zonder zelf een ster of satelliet van een planeet te zijn, en als het zoveel massa heeft dat het onder zijn eigen gewicht vrijwel bolvormig blijft.

De IAU had lang geen reden precies vast te leggen wat een planeet is. Tot 1930 golden als planeet simpelweg de acht grootste hemellichamen (inclusief de aarde) die vrijwel in hetzelfde vlak in dezelfde richting om de zon draaien. De vele kleinere objecten tussen de banen van Mars en Jupiter werden eerst ‘kleine planeten’ genoemd en later ‘planetoïden’.

In 1930 werd echter voorbij de verste planeet, Neptunus, een hemellichaam ontdekt dat in een scheve en elliptische baan rond de zon draaide. Afgezien van die baan was er niets op tegen ook Pluto een planeet te noemen. Die aanduiding bleef gehandhaafd toen Pluto een stuk kleiner dan onze maan bleek te zijn. Maar de twijfel sloeg toe toen in de tweede helft van de jaren negentig duidelijk werd dat Pluto de grootste was van een schier eindeloze reeks ijswerelden voorbij de baan van Neptunus. Enkele daarvan blijken nu even groot of zelfs groter dan Pluto. Er ontstond discussie: óf Pluto was geen planeet meer, óf de andere grote ijswerelden moesten ook planeet worden genoemd.

Opmerkelijk is dat Pluto’s maan Charon volgens het voorstel ook een planeet wordt: reden is dat Charon half zo groot is als Pluto en gelijktijdig is ontstaan. Het is geen maan, samen vormen de twee een dubbelplaneet. De verre ijswerelden gaan wel een aparte subgroep van ‘plutonen’ vormen.

Wordt het voorstel aangenomen, wat nog lang niet zeker is, dat blijft het aantal planeten niet beperkt tot twaalf. Er staat al een dozijn verre ijsdwergen op de wachtlijst. Daarvan moet eerst worden vastgesteld dat ze werkelijk bolvormig zijn.

Het voorstel staat op de site van de IAU: www.iau2006.orgMeer relevante websites op Multimedia: pagina 25