Autoritair, ijdel en nazi-vriend

In ballingschap in Brazilië is gisteren op 93-jarige leeftijd de Paraguayaanse oud-president Alfredo Stroessner overleden.

De gisteren overleden Paraguayaanse oud-president Alfredo Stroessner (93) was de eerste in een lange reeks rechtse militairen die tijdens de Koude Oorlog de macht grepen in Zuid-Amerika. Hoewel hij nooit zo bekend werd als Videla (Argentinië) of Pinochet (Chili) hield Stroessner het van 1954 tot 1989 wel het langste van allen uit.

De zoon van een geëmigreerde Beierse brouwer en een guaraní-mesties (indiaanse halfbloed) ging als 20-jarige het leger in na een opleiding aan de militaire academie. Tijdens de Chaco-oorlog met Bolivia, begin jaren 30, maakte hij carrière. In 1947 nam hij deel aan twee staatsgrepen, die beide faalden. In 1951 werd hij ’s lands hoogste legerleider. Drie jaar later zette hij zonder veel bloedvergieten president Federico Chávez af.

Met zijn ‘chirurgisch precieze machtsgreep’ (1 dode) sloot Stroessner een periode van langdurige politieke instabiliteit af. Paraguay was in 27 jaar bestuurd door 22 verschillende presidenten, vooral militairen. Het land had zich nooit weten te herstellen van de driefrontenoorlog (1865-1870) tegen Brazilië, Uruguay en Argentinië. Na die kansloze militaire exercitie telde het land nog maar 221.000 inwoners, van wie nog geen 15 procent man was.

Stroessners coup werd getolereerd door de Verenigde Staten, omdat hij volgens Washington net als latere collega-dictators in Brazilië, Chili, Uruguay, Bolivia en Argentinië een buffer vormde tegen het ‘oprukkende wereldcommunisme’. De landen voerden gezamenlijk de moordcampagne ‘Operatie Condor’ uit waarbij ze over en weer elkaars linkse tegenstanders uitschakelden.

Stroessners dictatuur kende binnenlands twee belangrijke steunpilaren: de conservatieve Colorado-partij en het leger. Stroessner handhaafde zich door het opsluiten, martelen en vermoorden van 30.000 oppositieleden en grootscheepse repressie. Hij legitimeerde zijn macht door gemanipuleerde verkiezingen te organiseren, die steeds hem en zijn Colorado-partij als winnaar aanwezen.

Hij presenteerde én zag zichzelf als de redder van het vaderland. Hij investeerde veel in infrastructuur en publieke werken. Nooit ontbrak hij bij de opening van een nieuwe school of ziekenhuis. Het leger hield hij loyaal door de defensie-uitgaven op te schroeven. Het land veranderde onder zijn leiding in een corrupt roversnest dat uitmuntte in de smokkel van drank en sigaretten naar het grote buurland Brazilië.

Zelfverheerlijking was hem niet vreemd: overal in het land hing het statieportret van Stroessner in zijn kenmerkende blauwe uniform. Straten, pleinen en zelfs een stad kregen zijn naam.

Door zijn harde optreden raakte hij eind jaren 70 internationaal steeds meer omstreden. Ook en vooral omdat Paraguay onderdak bood aan gevluchte oorlogsmisdadigers uit nazi-Duitsland, van wie de bekendste de Auschwitz-arts Josef Mengele was.

Eind jaren 80 verzwakte Stroessners invloed door een richtingenstrijd binnen zijn partij. Een deel van de colorados steunde de bejaarde Stroessner in zijn voornemen om zijn zoon Gustavo als opvolger naar voren te schuiven. Een ander deel, gelieerd aan het leger, was daar op tegen.

In 1989 pleegde generaal Andrés Rodríguez – nummer 2 in het leger en aangetrouwde familie van Stroessner – met succes een coup. Stroessner vertrok na een plechtige afscheidsceremonie op de luchthaven per vliegtuig naar Brazilië, waarmee hij altijd warme banden onderhield. Pas in 1993 kwam in Paraguay een burgerregering aan de macht.

Vanaf zijn Braziliaanse landgoed aan de grens met Paraguay hield Stroessner uitzicht op het land dat hij 34 jaar bestuurde, maar hield hij zich politiek koest. Reizen naar het buitenland deed hij stiekem – zeker na de eerste uitleveringsverzoeken wegens mensenrechtenschendingen.

De Paraguayaanse justitie, klaagde hem aan in dertig zaken maar beet nooit echt door. Daarvoor behield de Colorado-partij na Stroessners vertrek te veel macht. Lichte straffen werden in hoger beroep ongedaan gemaakt, aanklachten geseponeerd. En Brazilië leverde nooit uit.

Vorige maand liep de hoogbejaarde Stroessner na een hernia-operatie een ernstige longontsteking op. Een deel van de Paraguayanen liet de afgelopen weken blijken positief terug te kijken op het tijdperk-Stroessner. Gisteren ontstond dan ook meteen ophef over het type begrafenis dat Stroessner moet krijgen.