Mannenbesnijdenis en gel als nieuwe strategie tegen aids

In Toronto wordt de zestiende internationale aidsconferentie gehouden. De circa 25.000 deelnemers spreken onder meer over de nieuwste preventiemethoden. In Afrika is mannenbesnijdenis bijvoorbeeld „veelbelovend”.

Kawango Agot is gematigd optimistisch over een verrassende methode om de verspreiding van het aids-virus (hiv) in zuidelijk Afrika af te remmen. De projectleidster aan de Universiteit van Nairobi in Kenia doet onderzoek naar de mogelijke effectiviteit bij de bestrijding van aids door toepassing van een oud ritueel: mannenbesnijdenis.

„Besnijdenis heeft een beschermende werking’”, aldus Agot gisteren op Aids 2006, de internationale aidsconferentie in het Canadese Toronto. Agot bestudeert het effect van besnijdenis op de verspreiding van aids in westelijk Kenia. Haar onderzoek, dat voortbouwt op bredere studies naar het effect van besnijdenis bij mannen op de verspreiding van het virus, suggereert dat „besnijdenis een rol kan spelen bij de voorkoming van hiv-besmetting.”

Alternatieve preventiemethoden als mannenbesnijdenis en het gebruik van antivirale, vaginale gels staan op de aidsconferentie in de belangstelling als mogelijke strategieën om de verspreiding van hiv tegen te gaan in Afrikaanse landen waar campagnes ter promotie van seksuele onthouding of condoomgebruik veelal falen. Naar nieuwe strategieën om de verspreiding van het virus, waarmee nu wereldwijd 39 miljoen mensen zijn besmet, wordt hard gezocht zolang er nog geen vaccin is – een situatie die volgens de meest optimistische waarnemers nog ten minste tien jaar zal duren.

„De zoektocht naar een vaccin moet met de grootst mogelijke toewijding worden voortgezet”, zei Stephen Lewis, speciaal afgevaardigde van de Verenigde Naties voor aids in Afrika, op de conferentie. Maar in de tussentijd moeten andere preventiemethoden worden toegepast, verklaarde de Global HIV Prevention Working Group in een rapport dat gisteren werd uitgebracht. Sommige strategieën „kunnen al binnen twee jaar resultaat hebben”.

Mannenbesnijdenis zou met name helpen om de overdracht van het virus van besmette vrouwen naar onbesmette mannen tegen te gaan. Een recente studie naar de effectiviteit van besnijdenis in Zuid-Afrika suggereert dat toepassing van de procedure kan leiden tot een vermindering in nieuwe hiv-besmettingen onder mannen van 60 procent. Vervolgonderzoeken in Oeganda en Kenia lopen inmiddels.

Besnijdenis en andere alternatieve preventiemethoden trekken in toenemende mate de aandacht onder aidsactivisten omdat traditionele preventiemethoden niet effectief zijn gebleken. De zogenoemde ABC-aanpak (Abstinence, Be faithful, Condomize) wordt door velen bekritiseerd als te moraliserend en te weinig realistisch.

Omdat andere middelen vaak niet werken, moet besnijdenis volgens velen worden overwogen als preventiemethode. „Hoewel studies naar preventiemethoden als vaccins veelbelovend zijn, ligt grootschalige verspreiding nog jaren in de toekomst”, zegt Kyeen Mesasan, een onderzoeker van Yale University die onderzoek heeft gedaan naar de mogelijke effecten van mannenbesnijdenis in Soweto (Zuid-Afrika). „Mannenbesnijdenis is al beschikbaar, het is veilig en relatief goedkoop, en het is zeer effectief.”

Niet iedereen is echter overtuigd van de haalbaarheid en effectiviteit van grootschalige besnijdenis van mannen om de verspreiding van het virus te remmen. Sommige medici wijzen op de mogelijkheid dat verwijdering van de voorhuid ook effecten kan hebben die het besmettingsgevaar juist vergroten; andere sceptici menen dat het moeilijk is om besnijdenis in Afrika op grote schaal aan de man te brengen.

De voormalige Amerikaanse president Clinton, die zich inzet voor de internationale aidsbestrijding, noemde de studies naar mannenbesnijdenis gisteren in Toronto niettemin „veelbelovend”. Ook hij waarschuwde echter dat „het moeilijk kan worden om mannen ertoe te brengen om het op grote schaal te doen”. Bovendien zou moeten worden voorkomen dat het valse hoop biedt, zei hij. „Als je de kans op besmetting met 60 procent terugdringt, heb je nog altijd 40 procent over. Dus het betekent niet dat je je vervolgens onverantwoordelijk kunt gaan gedragen.”

Een andere methode om besmetting tegen te gaan die in Toronto veel aandacht trekt betreft antivirale, vaginale gels, middelen die in de vagina kunnen worden aangebracht om besmetting met hiv te voorkomen. De Gates Foundation, het liefdadigheidsfonds van Microsoft-oprichter Bill Gates, heeft 124 miljoen dollar beschikbaar gesteld voor de ontwikkeling van antivirale gels, of microbicides.

Clinton toonde groot optimisme over de effectiviteit van de antivirale gels om de verspreiding van het aids-virus tegen te gaan. „Door middel van microbicides, met name de gels die niet kunnen worden waargenomen door mannelijke sekspartners, geef je vrouwen het vermogen zichzelf te beschermen en niet besmet te raken. Ze hebben geen toestemming nodig van iemand anders, zoals met een condoom. Gels zijn dus de meest belovende middelen, maar het zal nog zeker vijf jaar duren voordat ze op grote schaal kunnen worden verspreid.”