Hét festival voor de zap-generatie

De veertiende editie van Lowlands is dit weekend.

Het heeft zich ontwikkeld tot een cultuurfestival.

Popmuziekfestival Lowlands draait niet alleen om muziek. „Het is de sfeer,” zegt drummer Jeroen Kleijn, die er vier keer speelde. Net als anderen roemt hij de vormgeving; immens hoge decorstukken en kunstwerken bepalen het aanzien van het evenement. Ook worden de consumpties geprezen; Lowlands was het eerste popfestival met een Italiaans restaurant. En buitenlandse gasten verbazen zich vooral over de schone toiletten en de warme douches.

Lowlands heeft goed naar het Deense festival Roskilde gekeken, zegt Willem van Zeeland van het Nederlandse Pop Instituut (NPI). „Roskilde is een breed opgezet muziekfestival. Zoiets bestond begin jaren negentig nog niet in Nederland.”

Lowlands, dat begon in 1993, had als een van de eerste in de gaten dat het fenomeen popfestival veranderde; in tegenstelling tot concurrent Pinkpop bijvoorbeeld, dat rock bleef programmeren, eerst op één podium, later op enkele podia.

Lowlands had daarentegen door dat rock en dance elkaar uitstekend verdroegen. En zo kon het gebeuren dat de middag en de avond aan de muzikanten toe vielen, terwijl de nacht aan de discjockeys behoorde. Lowlands ontwikkelde zich snel tot een cultuurfestival, met aandacht voor cabaret, dans, politiek, (straat)theater, vormgeving. Wie de muziek even zat is, hoeft zijn heil dus niet op de festivalmarkt tussen de onvermijdelijke teenringen en de gebatikte rokjes te zoeken, maar kan naar de voordracht van een schrijver, met een politicus discussiëren of naar een film kijken, in de openluchtbioscoop op het festivalterrein.

Lowlands geeft minder om bekende bands en grote namen dan Pinkpop, zegt festivaldirecteur Erik van Eerdenburg. Toch kan Lowlands niet zonder grote namen. Toen bekende bands in 2003 naar de financieel aantrekkelijker festivals in Groot-Brittannië trokken, kampte het evenement in Biddinghuizen met een dalend bezoekersaantal. Het is de reden waarom het festival, dat jarenlang in het laatste weekend van augustus plaatsvond, een week naar voren is gehaald; het festival past nu beter in de toerschema’s en bovendien hoeft Mojo de (dure) concurrentie met de Britse festivals niet aan.

De bezoeker van Lowlands is nieuwsgierig en kieskeurig, weet organisator Mojo. En dat vergt een precieze keuze uit het huidige muziekaanbod. Van Eerdenburg: „De bezoeker wil bands waarvan nog niet duidelijk is waar ze naar toe gaan. In Live en Coldplay heeft hij geen zin, die heeft hij wel gezien, in The Raconteurs en The Arctic Monkeys wel.”

Door de opzet van het festival (meer dan honderd bands en tientallen andere kunstenaars in drie dagen) wordt Lowlands ook wel het ‘ideale festival voor de zap-generatie’ genoemd. Maar door diezelfde opzet hebben artiesten moeite de aandacht van het publiek vast te houden. „Bij een optreden in een zaal kun je risico’s nemen, op een festival niet. Een groot deel van het publiek kent de band niet, ze zien je voor het eerst. Je moet hun aandacht pakken, anders lopen ze door naar de volgende act. Dat betekent niet dat je alleen makkelijk in het gehoor liggende muziek moet spelen, maar je moet ook niet willen experimenteren in de uitvoering”, meent drummer Kleijn.

Ook Van Zeeland van het popinstituut constateert dat „als een optreden niet bevalt, het publiek binnen vijf minuten weg loopt”. Immers, er is nog zoveel meer te doen. Zodoende staat de massa (het festival trekt jaarlijks ruim 50.000 bezoekers) nooit stil. Iedere minuut sloffen duizenden mensen door stofwolken of modderplassen – al naar gelang het weer.

Misschien meer nog dan de muzikale hoogtepunten blijven de bezoekers de niet-muzikale uitspattingen bij. Honderden mensen die onder leiding van een heuse aerobic lerares simultaan op het nummer I Will Survive in de uitvoering van de Amerikaanse popgroep Cake dansten – nooit zouden ze dat nummer meer kunnen horen zonder aan het bijbehorende dansje te denken. Tientallen jongeren die elkaar met schillen en vruchtvlees uit de container van de jus d’orange-verkoper bekogelden.

Natuurlijk bloeit de liefde ook. Veelal gaat het om one night stands, maar soms vloeit er echte liefde uit voort; in 2001 werden vijf stellen in de echt verbonden die elkaar ooit op het festival hadden ontmoet.

Keek Lowlands de kunst af van het Deense Roskilde, inmiddels kijken buitenlandse festival naar Lowlands, aldus Van Zeeland. „Coachella in Californië, dat zich een European style festival noemt, is op Lowlands geënt.” Ook leidde hij een aantal buitenlandse festivalorganisatoren, onder meer uit Australië en Japan, rond op Lowlands. En die verwonderen zich niet zozeer over de programmering als wel over de voorzieningen. „Over de toiletten en douches, over het eigen rioleringssysteem, over de crowd control.” Zo ontwikkelde Mojo speciale dranghekken om te voorkomen dat mensen voor aan het podium worden platgedrukt.

Lowlands? Dat is een plek waar de liefhebbers van alternatieve muziek onder elkaar zijn. „Lowlands is voor ons soort mensen”, lacht drummer Kleijn. De enkele festivalgangers die gebruik maken van de kortingsbon voor pretpark Six Flags dat tegen Lowlands aan ligt, begrijpen dan ook niet waar het om draait; ze begrijpen niet dat als ze in bakjes langs de hoge toren omhoog worden getakeld om vervolgens gillend naar beneden te suizen, ze ‘onze’ wereld verlaten.

Als je dan toch de lucht in wilt, waarom dan niet in het mini-reuzenrad op het Lowlandsterrein? Die is amper drie meter hoog, maar na het derde kopje paddestoelenthee waan je je in de Millenium Dome.