De Derde Wereldoorlog

Wie heeft de oorlog in Libanon gewonnen? Wij, zeggen premier Olmert en president Bush. Als het verder allemaal goed gaat komt er een internationale vredesmacht in Zuid-Libanon en zal daardoor Israël gevrijwaard blijven van de raketten van Hezbollah. Wel zijn omstreeks duizend Libanezen gedood en 150 Israëliërs maar de twee Israëlische soldaten zitten nog gevangen, in Beiroet zijn enorme verwoestingen aangericht, de geheime dienst heeft zich ernstig vergist, de legertop is vernieuwd, de publieke opinie twijfelt aan de wijsheid van deze regering en Hezbollah is niet verslagen. Maar ‘wij’ hebben gewonnen.

Dinsdagmiddag zag ik op CNN de overwinningstoespraken van de Iraanse president Ahmadinejad en zijn Syrische collega Assad. Beide heren waren een toonbeeld van triomfantelijk zelfvertrouwen. Geen twijfel mogelijk. Niet alleen had Hezbollah gewonnen, maar ook was dit een duidelijk teken dat het binnen afzienbare tijd afgelopen zou zijn met de dominante aanwezigheid van het Westen in de Arabische wereld. Israël was voor het eerst verslagen. Dat was nog maar het begin. Het begin van wat?

Deze krant heeft vorige week een beschouwing van Richard Holbrooke afgedrukt. ‘De wereld dreigt te verzeilen in een onbeheersbare crisis’. Hij maakt de vergelijking met de wereldsituatie in 1914 toen de moord op aartshertog Frans Ferdinand in Sarajevo de kettingreactie veroorzaakte waaruit de Eerste Wereldoorlog is ontstaan. Hij geeft een opsomming van een aantal factoren in de chaos die ons nu aangrijnst, en komt tot de conclusie dat het gevaar van de Derde Wereldoorlog nadert.

Amerika miskent zijn verantwoordelijkheid, zegt Holbrooke. Het heeft geen oog voor de consequenties van zijn eigen daden en publieke verklaringen. „Deze zijn de oorzaak van een ongekende aftakeling van zijn eigen positie in de wereld, lokken gevaarlijke nieuwe anti-Amerikaanse coalities uit en stimuleren een nieuwe generatie terroristen. De Amerikaanse terugtrekking uit de actieve diplomatie in het Midden-Oosten heeft geresulteerd in meer geweld en slinkende invloed van de VS.”

Het is goed dat iemand met zo’n internationale reputatie het zo duidelijk zegt en er die dreigende conclusie aan verbindt, maar het is oud nieuws. Niemand twijfelt eraan dat na 9/11 Amerika het volste recht had zich te verweren en na de aanslagen in Madrid en Londen zijn we ervan overtuigd dat ook wij, Europa, het hele Westen doelwit van het terrorisme zijn. Maar sinds met de bombardenten op Tora Bora de Talibaan werden verslagen zijn de fronten langer geworden en de successen van het Westen schaarser. Afghanistan is een staat van toenemende chaos. Daar moet de NAVO nu opknappen wat de Amerikanen hebben nagelaten.

In Irak is onlangs ook door het Amerikaanse opperbevel de burgeroorlog ontdekt, in juli zijn daar 3.500 slachtoffers gevallen en niemand heeft enig idee van een oplossing. In Iran werken de geleerden, ondanks dreigementen en vreedzame pogingen om daar een eind aan te maken, onverstoorbaar verder aan hun atoomprogramma. En je moet wel een blinde optimist zijn om te geloven dat Israël deze oorlog heeft gewonnen.

In deze krant van gisteren staat een belangwekkende beschouwing van Rami G. Khouri, hoofdredacteur van de in Beiroet gevestigde Daily Star. De leider van Hezbollah, Hasan Nasrallah, zou, na wat in de Arabische wereld als zijn overwinning wordt beschouwd, wel eens de nieuwe charismatische leider kunnen worden. Het Midden-Oosten stagneert. De Arabieren hebben vijf militaire nederlagen tegen Israël geleden. Hun staten worden geregeerd door corrupte autocraten.

De malaise in de regio duurt al meer dan een halve eeuw. En honderden miljoenen „zijn verbitterd door het chronische neokoloniale dédain” waarmee ze door het Westen worden behandeld. En nu verschijnt daar iemand „die een uitweg belooft uit deze emotionele en politieke hel”. Is het een wonder dat ze „gehoor geven aan zijn lokroep, hoe misplaatst of suïcidaal die ook mag zijn?”

Zou Nasrallah een gesprekspartner in wording voor Israël en het Westen kunnen zijn? Zouden de presidenten Ahmadinejad en Assad in aanmerking komen? De Amerikaanse diplomatie in het Midden- Oosten is vastgelopen, zegt ook Holbrooke. Indertijd is Yasser Arafat nog bij president Clinton in het Witte Huis op bezoek geweest. En je hoeft niet meteen aan te dringen op een persoonlijke confrontatie tussen president Bush en de leider van Hezbollah om het eens met een strikt geheime diplomatie te proberen. Het zou veel levens en steden kunnen sparen.

Het probleem van deze Amerikaanse regering is, dat ze zelfs zo’n tot niets verplichtende opening als een bewijs van zwakte zou zien, als een poging om zoete broodjes te bakken, zoals een andere gezaghebbende politicus, Newt Gingrich, het in deze krant van maandag heeft genoemd. „De democratieën praten maar, terwijl de dictators en terroristen dichter bij de massavernietigingswapens komen.”

Kort gezegd, als ze niet willen luisteren is de oplossing van Gingrich: een chirurgische ingreep met een kernbom. Er zullen een paar onschuldige slachtoffers vallen, maar daardoor mogen we ons niet laten afschrikken. En daarna komt de democratie vanzelf. Stay the course, bring them tot justice, we will prevail, zoals de president zegt.

Met deze wereldstrategie heeft deze Amerikaanse regering mislukking op mislukking gestapeld en haar geloofwaardigheid zien verdampen. Niettemin houden Bush, zijn directe omgeving en een grote groep neoconservatieve denkers eraan vast. Dat is op het ogenblik een van de grootste risico’s voor het Westen.

En om alle misverstand te voorkomen: niemand denkt hier aan het prijsgeven van Israël. Maar het in Washington consequent omzeilde feit is, dat alle problemen beginnen bij de verhouding van deze natie tot Palestina. Als er al een nieuw Sarajevo in de maak is, zoals Holbrooke zegt, dan zou dat nu Ramallah kunnen heten.