Britse deserteurs krijgen laat gratie

Zo’n negentig jaar na hun executie krijgen 306 Britse militairen alsnog postuum gratie voor de vergrijpen die hun in de Eerste Wereldoorlog het leven kostten: desertie en in sommige gevallen lafheid.

Minister van Defensie Des Browne heeft dat gisteren bekendgemaakt. Hij legde daarmee beslissingen van diverse voorgangers naast zich neer. Het nieuws is met vreugde begroet door nabestaanden. „Ik ben zo opgelucht dat deze beproeving voorbij is”, aldus Gertrude Harris, de 93-jarige dochter van de terechtgestelde soldaat Harry Farr. Ze heeft 14 jaar gevochten voor diens eerherstel.

Farrs dochter en kleindochter betoogden dat Farr helemaal niet laf was. Hij had zich vrijwillig bij het leger gemeld en zich in de eerste oorlogsjaren volgens zijn superieuren een goed soldaat betoond. Wel belandde hij steeds vaker in de ziekenboeg omdat hij mentaal niet bestand was tegen de helse slachtingen in de Franse loopgraven. Zijn handen trilden zozeer dat verpleegsters hem moesten helpen bij het schrijven van brieven naar huis. Volgens zijn dochter ging het om een geval van ‘shell shock’, een begrip dat toen echter nog niet was erkend.

In oktober 1916 weigerde Farr terug te keren naar de loopgraven, waarop hij voor de krijgsraad belandde. Een sergeant getuigde tegen hem en noemde hem een „verdomde lafaard”. Daarmee was Farrs lot beslecht. De volgende dag werd hij wegens lafheid doodgeschoten door een vuurpeloton.

Toen zijn vader van het vonnis hoorde, onterfde hij Harry postuum. Zijn ouders zwegen uit schaamte verder over de doodsoorzaak van hun zoon. Pas toen ze veertig jaar was, kwam Gertrude er achter dat haar vader op grond van lafheid was terechtgesteld.

Er waren meer schrijnende gevallen, zoals dat van de pas 17-jarige Joseph Byers, die had verzuimd voor een parade te verschijnen. Zijn strijdmakkers huilden bij zijn executie, sommigen schoten met opzet mis. Het duurde drie rondes voor hij dood was.

De processen voor de krijgsraad duurder vaak niet langer dan een half uur, zonder advocaat voor de verdachten. Sommige historici wijzen erop dat de harde vonnissen moeten worden gezien tegen de achtergrond van een oorlog waarin het niet makkelijk was de discipline te handhaven. „Dit waren geen rationale deserteurs, maar mannen – en zelfs jongens – wier drijfveer lijden was”, aldus The Daily Telegraph in een commentaar. „De gratie weerspiegelt een welkome verandering in onze houding ten opzichte van leven en dood op het slagveld.”