Audrey Hepburn als BN’er

Lezers komen van alles te weten over „das kleine, fläche Konigreich” in Baedeker.

De Duitse reisgids doet dat met prikkelende titels als ‘Sehenswertes in Franeker’.

Tulpen, windmolens, grachten en fietsen: Nederland omvat zo veel méér dan deze „Klischees”, aldus de Baedeker-Reiseführer voor Nederland. De gerenommeerde Duitse reisgids wil zijn lezers informeren over alles wat „das kleine, fläche Konigreich” aan de Noordzee te bieden heeft buiten de – zeker in Duitsland – ingebakken stereotypes over bloemen, kaas en de „blondhaarige Kultfigur” Frau Antje.

De 450 pagina’s tellende gids is breed van opzet, met informatie over verleden, politiek, kunst en economie van Nederland en vier uitgebreide touromschrijvingen buiten de geijkte Duitse reisdoelen Amsterdam, Zandvoort en Zeeland.

De naam Baedeker is vrijwel synoniem voor het woord ‘reisgids’. De gids, bekend om zijn karakteristiek rode omslag, werd in 1830 geïntroduceerd door de Koblenzer uitgever Karl Baedeker. Hij breidde de tot dan toe gangbare, feitelijke omschrijving van een locatie als eerste uit met allerhande wetenswaardigheden en praktische tips. Een soort ‘things to do’ voor de 19de-eeuwse reiziger.

De huidige Baedeker voor Nederland doet een flinke poging de lezer bij te praten over ons land. In vogelvlucht trekt de gids over Nederland: van de waterwerken en het kiesstelsel tot de architectuur van Berlage en de moord op Theo van Gogh. De gids weet zelfs dat in Nederland, dat geen districtenstelsel kent maar een systeem van evenredige vertegenwoordiging, „nauwelijks een band bestaat tussen politici en hun kiezers”.

De lezer wordt aangemoedigd zijn licht ook eens op te steken buiten de Bollenstreek of de kaasmarkt in Alkmaar. Uiteraard wordt het Amsterdamse „Viertel der roten Laternen” vermeld, maar aandacht is er ook voor Chinees restaurant Oriental Delight in Emmen en hotel Tulip Inn in Medemblik. Bezienswaardigheden in meer dan 60 Nederlandse steden en dorpen komen aan bod, handig gerangschikt in kadertjes met prikkelende titels als ‘Sehenswertes in Franeker’ en ‘Noordoostpolder erleben’.

De gids maakt duidelijk waarom de Hollandse keuken over de grens zelden juichende reacties oogst: Nederlanders blijken in buitenlandse ogen vooral te genieten van de smulcombinatie van „een kopje thee met crackers”. Dat de gids ook bekend is met etenswaar die de gemiddelde Nederlander minder vreemd in de oren zal klinken, bewijst de bewering dat de vleeskroket hier geldt als „Dauerbrenner” onder het muurvoedsel .

Onverwacht vleiend zijn de hoofdstukken over literatuur en beroemde persoonlijkheden. Niet alleen blijken wij Nederlanders „eine Nation der Schreiber und Leser” – een waar compliment, uit een land bekend om zijn ‘Dichter und Denker’ –, tot onze bekendste landgenoten behoort bovendien niemand minder dan Audrey Hepburn. Valt de eerste bewering nog te begrijpen vanuit het grote aanzien in Duitsland voor schrijvers als Harry Mulisch en Cees Nooteboom, de tweede is toch echt voll daneben. De beroemde actrice mag dan een Nederlandse moeder hebben gehad en haar kinderjaren hier hebben doorgebracht, geboren werd zij in Brussel.

Volop aandacht is er ten slotte voor het thema van – jawel – Oorlog & Schuld. De lezer wordt te verstaan gegeven dat „veel Nederlanders een probleem hebben met de grote buurman Duitsland”. Want, zo weet de gids, sinds de oorlog zijn de Duitsers in Holland „ongeliefd” en gelden zij als „onvriendelijk” en „onsensibel”.

Moeten we nu verontwaardigd zijn omdat de gids, die verder zo zijn best doet een gevarieerd beeld van Nederland te schetsen, hier opeens over Nederland praat als ware het een verzameling Duitsland-haters? Nee, laten we van het goede uitgaan: de waarschuwende woorden komen voort uit het nauwelijks te evenaren vermogen van de Duitsers tot collectieve introspectie en boetedoening wanneer het om de oorlog gaat. Zie het drietal pagina’s over de bezetting, inclusief foto’s van razzia’s – in een reisgids, waarvan je toch zou denken dat hij vooral bedoeld is ter bevordering van het vakantiegevoel. Niet in Duitsland; daar lijkt de gids ook te moeten voorkomen dat de Duitsers wérkelijk onbezorgd de grens over gaan.