Simpelweg totaal gek worden

Etgar Keret en Samir El-youssef: Gaza Blues. Fictie zonder grenzen. Vertaald door Ruben Verhasselt en Hanneke Bok. Anthos, 131 blz. €17,95

Bassam is een wat onduidelijke scharrelaar: hij rookt te veel wiet, slikt te veel pillen, houdt zich op in cafés, weet in het algemeen niet wat hij met zijn leven moet aanvangen. Hij droomt ervan naar het buitenland te gaan, vooral als hij zijn vriend Ahmad weer eens heeft gesproken: ‘Ik hoorde Ahmad vooral graag praten als ik een paar jointjes had gerookt. Soms zei Ahmad dingen die me ervan doordrongen dat ik gek zou worden als ik het land niet verliet.’

Er is hier meer aan de hand dan de gebruikelijke adolescenten-blues: ‘het land’ is een Palestijns vluchtelingenkamp in Zuid-Libanon, eind jaren tachtig, op het hoogtepunt van de Eerste Intifada, en Bassam is de hoofdpersoon uit de novelle ‘De dag dat het beest dorst kreeg’, van de Palestijnse auteur Samir El-youssef. Net als Bassam werd El-youssef (1965) geboren in een Palestijns vluchtelingenkamp in Zuid-Libanon, waar hij ook opgroeide. El-youssef slaagde er wel in te ontsnappen: inmiddels woont hij al jaren in Londen, en zijn verhalen werden in 2005 bekroond met de Tucholsky Award van de Zweedse PEN-club.

Zijn novelle verscheen twee jaar geleden in Gaza Blues, samen met verhalen van zijn vriend, de Israëlier Etgar Keret. Deze is in eigen land een soort literaire superster, werd veelvuldig bekroond, maakte films en zelfs stripverhalen.

Zijn verhalen werden al eerder vertaald in het Arabisch en in Gaza verspreid. Ze liepen zo goed dat hij er niet zeker van is of de oplage werd gekocht door gewone lezers, of door Hamas (en vervolgens vernietigd). De meeste verhalen in Gaza Blues verschenen in Kerets eerdere bundels, maar dat maakt de bundeling niet minder sterk. De bundel is nu in vertaling verschenen. Dat komt mooi uit, want hij is opeens pijnlijk actueel.

Keret en El-youssef zijn verwante geesten – ze bewegen zich buiten de politiek correcte mainstream van hun literatuur, en beschrijven het leven in Israël en Palestina (en daarbuiten) in bepaald antiheroïsche termen – wat niet zo vanzelfsprekend is als het klinkt. Bovendien delen ze een feilloos gevoel voor de absurditeit van het dagelijks leven in dergelijke omstandigheden, en beiden weigeren zich vast te leggen door politiek partij te kiezen. Want partij kiezen in deze situatie betekent de complexe werkelijkheid reduceren tot karikatuur en cliché.

Gaza Blues is een uitzonderlijk project, in een tijd dat Palestijnse auteurs niet eens samen met Israëliërs op één podium willen zitten. Wat Keret en El-youssef bovenal laten zien, vanuit hun verschillende perspectieven, is hoe Israëliërs en Palestijnen in de huidige situatie niet anders kunnen dan simpelweg helemaal gek worden. En hoe dat een terugkerend fenomeen is.

Corine Vloet