Oplossingen in de lucht

Het zal de holbewoner in mij wel zijn, die met deze zondvloed moeite heeft met opstaan. In mijn oerbeleving laat geen dier zich zien, er valt niets te jagen, daarom draaien we ons nog een keer om en prijzen ons gelukkig met het dak boven ons hoofd.

Of het is een typisch geval van ‘morfische resonantie’, een begrip van de biochemicus Rupert Sheldrake. Dat betekent dat in de natuur een collectieve herinnering bestaat: een erfgeheugen. Dit zwerft in velden om ons heen, als structuren, als vormen. Dus als de hele wereld nog horizontaal is, hoef ik het kunstje van rechtop staan ook nog niet te beheersen.

Het klassieke voorbeeld van morfische resonantie is een onderzoek, waaruit bleek dat cryptogrammen ’s avonds – als er al meer oplossingen in de lucht hangen – beter lukt.

En denk aan de eerste sudoku die je maakte. In het begin kwamen de oplossingen traag, maar langzamerhand, naarmate meer mensen het zijn gaan doen, is het gemakkelijker geworden.

Gelijksoortigheid die resoneert, dat is de theorie en ja, die is een beetje new-age-achtig. Ik herinner me Sheldrake uit de VPRO-serie Een schitterend ongeluk van Wim Kayzer: een ietwat ielige man die zijn zoontje Cosmo had genoemd. Mijn vader, door en door bioloog, kreeg jeuk van de ‘morfische resonantie’-theorie , maar ik herkende het uit het theater. Soms voel je in het publiek dat de gedachten steeds gezamenlijker worden, niet langer gelokaliseerd zijn in individuele hersenparen maar een nieuwe energiestroom vormen. „Het golft”, zeggen sommige toneelspelers dan.

Of neem die knoeperds van duiven die in een maand uit het ei kropen, en mijn balkon onderschijten: na een week ‘droog’ fladderen, vlogen ze opeens. Het bloed is uit de pennen dus vliegen ze. Ik hoopte verwonderde en verrukte koppies te zien, maar nee, ze vonden het heel gewoon. Waren meteen gewend. Een kwestie van erfgeheugen.

Maar ik wen niet aan deze zondvloed. Niet aan die van regen. En niet aan die van geweld. Erfvaders vechten. Europa doet niets. Europa is grijs, grijs van regen. Ik denk dat het tijd is om een ark te timmeren.

Ellen Walraven

Algemeen directeur van politiek en cultureel centrum De Balie in Amsterdam.