Ophef en rumoer in Polen

Fear. Anti-Semitism in Poland after Auschwitz. An Essay in Historical Interpretation (Princeton University Press, € 31,49) van de historicus Jan T. Gross, over het naoorlogse antisemitisme in Polen, is nog niet in het Pools verschenen, maar levert daar nu al verhitte commentaren op. De draaimolen van feitelijke onjuistheden en flaters die ná publicatie op gang is gekomen, tergt de Polen. Zo luidde de kop boven een bespreking van het boek in de Amerikaanse krantThe Baltimore Sun : ‘De kleine Poolse holocaust na de holocaust’. Een andere publicatie daar kopte: ‘Hoe de Polen de holocaust gaande hielden.’

Dat valt slecht in Polen. De Poolse ambassadeur in Washington, Janusz Reiter, schreef hierover vorige maand een boze brief aan The Baltimore Sun. Zijn zoveelste. Poolse ambassadeurs hebben een dagtaak aan dit soort brieven. Hoe vaak schrijven kranten niet over het ‘Poolse concentratiekamp Auschwitz’. En dat gebeurt niet alleen in Amerika.

Adam Michnik, oud-dissident, schrijver en hoofdredacteur van Gazeta Wyborcza, , de grootste krant van Polen, is boos over het gemak waarmee zijn land in het verdomhoekje wordt gezet. Hij reageerde onlangs op een recensie van Gross’ Fear door Elie Wiesel, schrijver en overlevende van de holocaust, in The Washington Post . Wiesel zou Polen ten onrechte neerzetten als een land dat het antisemitisme niet onder ogen wil zien. En dat terwijl het debat over het antisemitisme in Polen juist springlevend is: ‘Er is waarschijnlijk geen ander land in Centraal- en Oost-Europa dat zo serieus en eerlijk rekenschap aflegt over de donkere hoofdstukken van zijn geschiedenis [als Polen]’, schreef Michnik.

‘Het debat over Pools-joodse relaties zal moeilijk blijven en soms zelfs pijnlijk’, schreef ambassadeur Reiter in een brief aan The Washington Post. ‘Maar het zou jammer zijn als, in plaats van een inspirerende discussie over het historische raamwerk van Pools-joodse relaties, het boek van Gross een verkeerde interpretatie oplevert, die bestaande stereotiepen en vooroordelen versterkt.’

Woordinflatie en woordmisbruik bedreigen volgens veel Polen het debat over het Poolse antisemitisme. Gross is een kundig historicus, maar zijn boeken wakkeren het fenomeen wel aan. Ze lijken te bevestigen wat velen al vermoedden: die Polen deugen niet.

Stéphane Alonso