Nasrallah kan een nieuw tijdperk inluiden

Het lot van Hezbollah-leider Hasan Nasrallah zou wel eens anders kunnen zijn dan dat van de charismatische Arabische leiders vóór hem, meent Rami G. Khouri.

Hij verschijnt, op bijna mythische wijze, vrijwel ieder decennium wel een keer in de Arabische wereld: een charismatische, militante figuur, die Israël uitdaagt, de Verenigde Staten tart en miljoenen Arabieren achter zich verenigt – om meestal snel daarna weer te verdwijnen door een nederlaag of een andersoortige verlaging van zijn status. Hij is de Man die belooft de Arabieren eer te brengen in plaats van schaamte, een overwinning in plaats van een nederlaag, macht in plaats van onderwerping. En ongeveer precies op tijd is hij vandaag de dag weer opgedoken in de persoon van Hezbollah-leider Hasan Nasrallah.

Veel anderen zijn hem voorgegaan op dit gevaarlijke pad: Gamal Abdel Nasser eind jaren vijftig en de hele jaren zestig, Yasser Arafat en de Palestijnse guerrillastrijders in de jaren zestig en zeventig, de Libische president Moeammar Gaddafi en de Iraanse ayatollah Khomeiny eind jaren zeventig en de hele jaren tachtig, en Saddam Hussein in de jaren negentig. Zij zijn er allemaal niet in geslaagd de loop van de geschiedenis te veranderen.

Toch lijkt het Midden-Oosten te beschikken over een onuitputtelijke bron van kandidaten voor deze moeilijk grijpbare en vaak fatale rol. De opkomst van Nasrallah zegt veel over de telkens terugkerende, bijna genetische behoefte van de Arabische wereld aan een krachtige politieke persoonlijkheid, die opduikt om leiding te geven aan de speurtocht naar eerherstel. Als hij succes heeft, zal hij een waarlijk historische figuur zijn, die misschien eindelijk de geesten van de Arabische vernederingen uit het verleden kan verdrijven. Maar als hij faalt, zal het monster van de massadegradatie weer groeien en zich laven aan de nog altijd niet gestilde Arabische dorst naar een – al is het maar een kleine – politieke en militaire overwinning.

Weliswaar zien sommige Libanezen en andere Arabieren Nasrallah en zijn partij als roekeloze fanatici die Libanon weinig goeds brengen. Maar veel grotere aantallen sluiten zich bij hem aan en zwaaien in het hele Midden-Oosten met de geelgroene vlag van Hezbollah. De reden daarvoor is niet ideologisch, maar psychologisch bepaald – een menselijke basisbehoefte aan zelfrespect en bevestiging. Drie generaties Arabieren hebben een pijnlijke vernedering moeten doorstaan door toedoen van Israël en het Westen. Vijf grote oorlogen, één in ieder decennium – 1948, 1956, 1967, 1973 en 1982 – zijn allemaal in een nederlaag geëindigd. De valse en wrede belofte van vredesbesprekingen steekt telkens de kop op, om vervolgens net zo makkelijk weer te verdwijnen. Intussen houden de Arabische politieke systemen koppig vast aan hun starheid – topzware veiligheidsstaten die geplaagd worden door vriendjespolitiek, corruptie en wanbeheer, schijnbaar onophoudelijk geregeerd door dezelfde autocraten, dictators en feodale families.

Vandaag de dag zijn gewone Arabische mannen en vrouwen in drie opzichten verbitterd door dit bizarre verhaal. In de eerste plaats door de opeengestapelde schande van de herhaalde nederlagen tegen Israël. In de tweede plaats door het chronische, neokoloniale dédain van het Westen voor de Arabieren en hun wereld. En in de derde plaats – het wreedst, omdat het hun eigen schuld is – door de incompetentie en de traagheid van hun eigen samenlevingen, die gebukt gaan onder corruptie, gouvernementele lamlendigheid en repressie. Is het dan verwonderlijk dat honderden miljoenen Arabische mannen en vrouwen, als zij plotseling een man ontwaren die een uitweg belooft uit deze emotionele en politieke hel, gehoor geven aan zijn lokroep, hoe misplaatst of suïcidaal die ook mag zijn?

De trieste waarheid is dat ze nooit een andere keuze hebben gehad. Individueel of collectief hebben de Arabieren nooit de mogelijkheid gehad om een democratische cultuur op te bouwen, de burgerlijke samenleving te verrijken, kwalitatief hoogstaand onderwijs te ontwikkelen of de rechtsstaat te bevorderen en wereldwijd concurrerende bedrijven op te richten. Hun drievoudig noodlot – zelfbenoemde leiders voor het leven, voortdurende oorlog met Israël en spanningen met het Westen – heeft ervoor gezorgd dat gewone, fatsoenlijke Arabieren er nooit aan zijn toegekomen een modernere bestuursvorm op te bouwen, die is gebaseerd op de instemming van zijn onderdanen. Hun opties zijn altijd beperkt gebleven tot oorlog of gedwongen onderwerping – allebei onmenselijk en verschrikkelijk.

Het lot van Nasrallah zou heel goed anders kunnen zijn dan dat van de charismatische leiders die hem zijn voorgegaan. Onder zijn leiderschap werd Hezbollah de eerste Arabische beweging die Israël wist te dwingen tot een terugtrekking uit bezet Arabisch land. Nu is het ook de eerste Arabische beweging die het volhoudt om meer dan een maand lang tegen de Israëliërs te vechten en hen te dwingen serieus een diplomatieke oplossing te overwegen. Hoe gewelddadig de militaire doelstellingen van Hezbollah ook mogen zijn, de beweging heeft tevens een lokaal bestuursmodel geboden dat is gegrondvest op kennis van wat onder de mensen leeft en het nakomen van beloften – waaronder nuttige vormen van dienstverlening als ziekenhuizen en scholen. De leiders van Hezbollah hebben zich ook onthouden van de corruptie en de publieke snoeverij waaronder veel andere Arabische bewegingen gebukt gingen, en hebben weten vast te houden aan de interne cohesie, de wilskracht en de geheimhouding die hen tot nu toe grotendeels hebben beschermd tegen verraad door spionnen en collaborateurs. En zij hebben hun boodschap aan het hele Midden-Oosten gepresenteerd via behendig mediawerk dat hun prestaties benadrukt zonder beloften te doen die niet vervuld kunnen worden.

De fervente steun die Hezbollah geniet, zal toenemen nu een staakt-het-vuren tot stand is gekomen alsmede een diplomatieke regeling die ervoor zorgen dat Israël bezet Libanees land moet verlaten. Bijna in een handomdraai zal Nasrallah tot stand hebben gebracht waarnaar drie generaties gewone Arabieren hebben verlangd: militaire effectiviteit in plaats van zwakheid; politieke invloed in plaats van marginalisering; verzet in plaats van gedwongen onderwerping aan de Israëlisch-Amerikaanse dreigementen.

Kortom: een nieuwe man, die beantwoordt aan een koppige behoefte onder alle Arabische samenlevingen.

Rami G. Khouri is hoofdredacteur van de in Beiroet gevestigde Daily Star en columnist.

© Newsweek