Een ander Amerika op Noorderzon

In Groningen begint donderdag het Noorderzon Festival. Dit jaar met extra aandacht voor Amerikaans theater, omdat directeur Mark Yeoman wil laten zien dat Amerika groter is dan Bush.

„Amerika, ach Amerika! Elke keer dat ik aan Amerika denk, schiet ik in een kramp!” Festivaldirecteur Mark Yeoman betrapt zichzelf voortdurend op vooroordelen over het machtigste land ter wereld. „Bush, Irak, Guantanamo Bay. Is dát Amerika?”

Donderdag begint in Groningen het theaterfestival Noorderzon, met het speciale Amerikaanse programma U.S. and Them. Amerikadeskundige Maarten van Rossum houdt de openingslezing. Zanger Spinvis en beat poet Simon Vinkenoog zorgen voor de dichterlijke noten. Daarna volgen meer dan tachtig internationale voorstellingen, concerten, films, installaties en acts, in verschillende theaters en op allerlei locaties in de stad. Wie zich op straat vergaapt aan het levensechte poppenspel, of blijft steken in de drakendans, zou wel eens de dakwandelingen kunnen missen. Directeur Yeoman pakt het in deze zestiende editie van Noorderzon groots en anders aan. „Het bier tappen we in glazen. Niet in plasticbekertjes, zoals op andere festivals.”

Toch heeft de artistiek leider één bijzonder aandachtspunt: het ontkrachten van zijn eigen vooroordelen. „Als Britse jongen in Nederland ben ik gedwongen door een Europese bril naar Amerika te kijken, maar tegelijkertijd realiseer ik me maar al te goed dat die bril blind maakt voor het beeld van een ander Amerika.” Acht controversiële theatermakers uit de VS moeten de festivalbezoeker de ogen openen voor de verborgen realiteit van een alternatief, meer zelfonderzoekend Amerika.

In het Grand Theatre speelt The Money Conversation; een performance waarin choreografe/danseres Sara Juli de balans opmaakt tussen bruto, netto en eigenwaarde – dé hit uit de New Yorkse kunst-scene dit seizoen. Wie daarna zin heeft in nog een uithaal naar de Amerikaanse consumptiemaatschappij, moet doorlopen naar AC Dickenson’s eBay Powerseller van Andrew Dickenson in de Spiegeltent aan het Noorderplantsoen. Dickenson vertelt het zwartkomische, waargebeurde verhaal van een mislukt toneelspeler, die zijn geluk hervindt door tweedehands spullen te verkopen via website eBay. Wandel je vervolgens langs vijvers en eettentjes richting Jazz op Zuid, kom je vanzelf bij de Grote Tent, waar DJ-filosoof Spooky op drie schermen de film Birth of a Nation (1915) remixt tot de audiovisuele trip Rebirth of a Nation. Op de pulserende hiphop blijken de racistische beelden uit D.W. Griffiths klassieker over een heldhaftig geportretteerde Ku Klux Klan nog even actueel.

Festivalgangers die op klinkende namen hopen, komen bedrogen uit; Noorderzon kiest van oudsher juist voor nieuwe geluiden. Toen Yeoman in 2001 aantrad als artistiek leider, is hij bewust een nog internationaler koers gaan varen. „Dit jaar al bestaat onze programmering voor zeventig procent uit buitenlands werk, hier niet eerder vertoond.” Behalve uit de VS komen de theatermakers uit Europese landen, Chili en Australië. De overige dertig procent komt voornamelijk uit Noord-Nederland.

Het eigenzinnige karakter van Noorderzon schuilt niet alleen in de voorkeur voor ver en vreemd. De voor Nederlandse maatstaven brede theateropvatting, maakt het festival eveneens uniek. Yeoman: „Voor veel mensen is theater pas theater als er acteurs in voorkomen die een vooraf uitgeschreven toneeltekst brengen. Dat is een beperking. Theater gaat in de eerste plaats over verhalen vertellen en daarvoor kunnen verschillende vormen worden gebruikt.” Met extra aandacht voor experimentele dans biedt Noorderzon een proeve daarvan. Het zijn lichamelijke verhalen die verteld worden. Soms luchtige, zoals bij het magisch-realistische Franse circustheater Cie 111. En soms gevoelig, zoals in Featured van de Tsjechische choreografe Krystina Lhotáková.

Bij het Nature Theater of Oklohoma is het experimentele dat je zelf het toneel op mag; de regisseurs zijn op zoek naar vrijwilligers voor hun Ballet Brut. Getraind hoef je niet te zijn, ritmegevoel wordt op prijs gesteld.

Populair en experimenteel gaan hand in hand op Noorderzon. Dat is wat Yeoman wil: toegankelijkheid met behoud van kwaliteit. „Alleen zo kan er iets ontstaan tussen de Amerikaanse theatermakers en het Europese publiek, en kunnen wij onze vooroordelen bijstellen”.

Noorderzon: 17 t/m 27/8 in Groningen. Inl. www.noorderzon.nl. Reserveren: 0633-014077 (alleen op festivaldagen, tussen 13-16u).