Is iemand doodverklaren strafbaar?

NOS Teletekst meldde abusievelijk de dood van de burgemeester van Utrecht. Is dat slordig of strafbaar? „Het is wel een geval van zeer onzorgvuldige journalistiek.”

Op 22 januari 2002 stond het vijf minuten lang op RTL Text: Jules Deelder (57) overleden. De teletekst had het bericht overgenomen van de website van RTV Rijnmond. Ook het Utrechts Nieuwsblad en het Eindhovens Dagblad publiceerden het bericht, maar geen van alle media had de informatie gecontroleerd. De website bleek gehackt, en het bericht niet waar. Een dag later proclameerde Deelder opgelucht: „Ik leef!”

Gisteren overkwam Annie Brouwer-Korf, de burgemeester van Utrecht, iets soortgelijks. NOS Teletekst meldde omstreeks 10.40 uur dat de burgemeester was overleden. Een e-mail, die volgens de gemeente Utrecht vol spelfouten stond en bovendien van een hotmail-adres was verstuurd, was waarschijnlijk de bron van dit nieuws. De NOS sprak zelf overigens van „meerdere bronnen”, maar wilde daar verder niets over kwijt.

BNR Nieuwsradio nam het bericht vervolgens over op de website. Maar nog geen minuut later was het bericht weer van teletekst verdwenen: Brouwer lag inderdaad in het ziekenhuis met een legionellabesmetting, die ze hoogstwaarschijnlijk heeft opgelopen tijdens haar vakantie in Italië. Maar ze was niet overleden. De NOS bood – ook via teletekst – excuses aan voor de blunder.

De gemeente Utrecht reageerde minder laconiek op de fout dan Jules Deelder destijds deed. De gemeente heeft inmiddels aangifte gedaan bij de politie. De vraag is alleen waarván er aangifte is gedaan. In samenwerking met het openbaar ministerie onderzoekt de politie nu de feiten – is de gewraakte e-mail inderdaad de aanstichter van de vergissing en zo ja, door wie is het bericht verstuurd? Daarna wordt onderzocht of de eventuele dader een strafbaar feit ten laste kan worden gelegd.

Mediajurist Egbert Dommering betwijfelt of er in dit geval gesproken kan worden van smaad of laster. „Dan moet er sprake zijn van valse beschuldiging. De vraag is of iemand dood verklaren daaronder valt. Ik denk het niet”, aldus Dommering.

De jurist acht het waarschijnlijker dat het strafbare feit gezocht zal worden in zogenoemde delicten tegen de openbare orde. „Het bewust versturen van een onjuist bericht als deze naar één of meerdere mediabronnen lijkt meer op vals alarm, vergelijkbaar met een valse bommelding.”

Een vals bericht versturen is volgens Dommering niet strafbaar, maar wel als dit de openbare orde kan verstoren. Ook moet er duidelijk opzet in het spel zijn. „En als je een dergelijk bericht naar de media stuurt, lijkt mij van opzet sprake”, stelt Dommering. „Je wilt dan bewust commotie veroorzaken.”

Is het medium zelf strafbaar? Ook de NOS heeft immers bijgedragen aan de commotie. „Nee”, zegt Dommering. „Dat lijkt me niet.” Hij noemt het „een geval van zeer onzorgvuldige journalistiek” dat NOS Teletekst niet de moeite nam het bericht na te gaan. „Een valse bommelding is moeilijk te verifiëren, maar het overlijden van de burgemeester heb je zo bij de gemeente gecheckt.”

Rectificatie / Gerectificeerd

In het artikel Is iemand doodverklaren strafbaar (12 augustus, pagina 2) staat dat het Eindhovens Dagblad in 2002 meldde dat Jules Deelder was overleden. Dit heeft alleen kort op de website van de krant gestaan.