Handel in schroot gaat achter slot en grendel

De hoge koperprijs leidt tot stakingen in de mijnbouw en kunstdiefstallen. „Er is veel te weinig geïnvesteerd in grondstoffen.”

Schroothandelaar Hendrik van Houtum zet ’s avonds geen containers meer klaar met metaal dat de volgende dag naar de smelterij moet. Want er worden complete vrachtwagens met opleggers weggehaald bij recyclingbedrijven, weet hij. Niet alleen met koper, ook met aluminium of roestvrij staal.

Bij zijn eigen bedrijf, Van Houtum Recycling in Arnhem, is dit voorjaar het hek doorgeknipt en 2.000 kilo oud lood weggehaald. Nog een geluk, want met een marktwaarde van 50 cent per kilo viel de schade mee. Was het koper geweest, dan was Van Houtum zo’n 10.000 euro kwijt geweest. De ondernemer heeft inmiddels extra sloten op de hekken rond zijn bedrijfsterrein gezet, een alarminstallatie met doorschakeling naar een meldkamer geïnstalleerd en een bewakingsdienst ingehuurd.

Het is oorlog in de wereld van het schroot. Diefstal is aan de orde van de dag: uit een Zwolse parkeergarage in aanbouw werd vorige maand een veertig meter lange koperen buis weggehaald. Schade: 25.000 euro. Uit beeldentuinen, galeries en parken zijn de afgelopen jaren vele tientallen bronzen beelden gestolen.

Van een kerk in Noord-Brabant zijn dit jaar al driemaal de afvoerpijpen gestolen. In Den Haag leidde de diefstal van koperen kranen deze week tot gaslekken in leegstaande woningen. Alleen al in de regio Gelderland-Midden werden de afgelopen maanden een kleine veertig metaalinbraken gemeld.

Oorzaak van de hausse is de exorbitante stijging van de metaalprijzen, met name van koper. In twee jaar tijd steeg de koperprijs met 300 procent tot circa 6 euro per kilo. Op de Londense termijnmarkt bereikte de koperprijs dit voorjaar het hoogste niveau sinds het metaal in 1870 een notering kreeg. „De vorige keer dat de koperprijs extreem hoog was, was tijdens de Korea-oorlog”, aldus schroothandelaar Van Houtum. „Toen was de kiloprijs 6 gulden.”

De enorme vraag uit opkomende markten als India en China maakt de metalen duur. Daar komt bij dat ook de Europese en Amerikaanse economie zich herstellen, wat leidt tot bijvoorbeeld meer telecomnetwerken en bouwactiviteiten, waarvoor koperen kabels, leidingen en kranen nodig zijn. [Vervolg KOPERPRIJS: pagina 17]

KOPERPRIJS

Hoger loon mijnwerker riskant

[Vervolg van pagina 1] „Maar ook een langdurige staking in een Mexicaanse kopermijn, dit voorjaar, en de nu bijna een week durende acties in de grootste kopermijn ter wereld in Chili maken het metaal duur.

„Eind jaren negentig is er veel te weinig geïnvesteerd in de mijnbouw”, legt John Kemp van het Londense grondstoffenmakelaarskantoor Sempra Metals uit. „Investeren in ICT was veel populairder. Daardoor is er nu een gebrek aan koper, en stijgen de prijzen.”

Die prijsstijging leidt tot loonconflicten in de mijnbouw. Kemp: „De werknemers willen meeprofiteren van die hoge prijzen. Maar het management is huiverig voor salarisverhoging, omdat de hoge koperprijs de vraag kan doen afnemen. Afnemers gaan omzien naar alternatieven, zoals plastic, wat de prijs op termijn zal drukken.”

Een andere factor die mijnbouwbedrijven terughoudend maakt qua lonen, is het feit dat ze met hoge energiekosten kampen en veel geld kwijt zijn aan achterstallige investeringen. Kemp: „Ze zitten klem. Enerzijds is het riskant om meer loon uit te delen, want dat schept wereldwijd een precedent. Anderzijds moeten ze er wel voor zorgen dat de staking geen maanden gaat duren, want dan gaan grote afnemers als India en China kijken of ze zelf geen mijnen kunnen kopen of openen. Een hoge prijs en toch geen gegarandeerde levering, zoals nu, dat pikt een klant niet lang.”

De Chileense kopermijn draait nu op 40 procent van haar capaciteit. En dat terwijl mede-eigenaar BHP Billiton normaal gesproken 1 miljoen dollar (786.000 euro) winst boekt. Per uur. Het Australische bedrijf heeft al aangegeven niet meer aan alle orders te kunnen voldoen. Overigens is de hoge koperprijs niet voor iedereen nadelig: deze week maakte het Nederlandse handelshuis Hagemeyer, leverancier van onder meer stekkers en kabels, bekend dat de hoge koperprijs in de eerste helft van dit jaar voor 20 miljoen euro heeft bijgedragen aan de operationele winst van 77 miljoen euro.

De hoge koperprijs werkt door op micro-economisch niveau. Schroothandelaar Te Braak van Kruijer Recycling in Arnhem houdt alleen nog kleine voorraden aan. „Toen de prijs op 2 tot 3 euro stond, hadden we wel 50.000 tot 60.000 kilo in huis. Nu is dat veel te riskant. Ik heb meegemaakt dat de prijs in een paar uur kelderde. Die voorraad heb ik toen aangehouden in de hoop dat de prijs weer snel zou stijgen. Maar dat duurde een jaar.” Een collega-handelaar laat weten dat wat hem betreft de koperprijs morgen mag halveren. „Ik heb nu zes maal zoveel geld nodig om mijn voorraden te financieren als eind jaren negentig.”

De hoge schrootprijzen maakt dieven inventief. „Ik krijg per week tien tot vijftien telefoontjes van klanten bij wie de bliksemafleider van het dak is gestolen”, vertelt directeur Rob Barnhoorn van bliksembeveiligingsbedrijf Jules Goossens in Den Bosch. „Bij een gebouw van 20 bij 50 meter, waar honderden kilo’s massief koper zijn verwerkt in de bliksemafleider, praat je dan toch over 7.500 euro schade.” Barnhoorn adviseert zijn klanten nu aluminium bliksemafleiders te plaatsen. „Dat werkt net zo goed, alleen is aluminium veel lichter en dus minder aantrekkelijk voor dieven. Ik weet van een geval waarin dieven hun actie staakten toen ze merkten dat de bliksemafleider niet van koper, maar van aluminium was.”

Zouden de diefstallen niet onmiddellijk stoppen als schroothandelaren geen dubieuze handeltjes meer aannamen? Zo eenvoudig ligt dat niet, volgens de eigenaar van een Rotterdams recyclingbedrijf, die niet bij name genoemd wil worden uit vrees „dat dieven mijn nieuwe beveiligingsinstallatie komen testen”. Het bedrijf koopt niet alleen van erkende handelaren, maar ook van particulieren. „Het is ondoenlijk om te achterhalen waar dat schroot vandaan komt. Er komen hier mensen met een pannetje schroeven, die hebben hun schuur opgeruimd.” En als iemand zich aan de poort meldt met twintig bliksemafleiders in zijn achterbak? „Die meneer werkt misschien wel bij een bedrijf dat bliksemafleiders installeert en oude verwijdert. Die werknemer mag dan, als hij het schroot wegbrengt, de opbrengst houden. Moet je zo’n man dan weigeren?”