De slag om Debye

De kritiek op het gedrag van Debye spitst zich toe op zijn brief van 9 december 1938 en op het telegram van 23 juni 1941. Wie de beide stukken in de historische context plaatst komt tot ontlastende conclusies.

De brief van december 1938 eist het uittreden van joodse leden uit de Deutsche Physikalische Gesellschaft. Dat is dus vlak na de novemberpogrom of Kristallnacht. In de schaduw van dat gebeuren had de Debye geen andere keus. De vraag dient veeleer te zijn: waardoor was Debye er in geslaagd tot dat tijdstip nog joodse leden te handhaven. In de meeste verenigingen was de uittocht begonnen in 1935.

Het telegram van 23 juni 1941 verzond Debye uit Amerika precies een dag na de Duitse inval in de Sovjet Unie. Bij het uitbreken van deze ideologische oorlog verlangden de nazi`s de totale inzet van al haar onderdanen. Debye hield de schijn op dat hij zich daar aan niet wilde onttrekken. Dit opportunistisch gedrag was waarschijnlijk ingegeven door de aanwezigheid van zijn familie in Berlijn.

Voorts is het goed om vast te stellen dat Debye niet behoorde tot de bijna 600 academici die zich bij het begin van de veldtocht tegen Polen op 1 september 1939 spontaan hebben aangemeld als lid van de nazipartij uit `patriottistische gevoelens`.