Brieven over Peter Debye

In de bijlage van afgelopen zaterdag komen mensen aan het woord die betogen dat de kritiek op het oorlogsverleden van de Nederlandse Nobelprijswinnaar Peter Debeye berust op ondeugdelijke gronden (W&O, 5 aug.). Als voorzitter van de Deutsche Physikalische Gesellschaft schreef Debeye op 9 december 1938 een brief waarin hij alle niet-arische leden verzoekt uit te treden en eindigt hij met ‘Heil Hitler!'. Ook bestaat er een telegram van juni 1941 waarin Debeye aangeeft 'te allen tijde' de leiding van het Kaiser Wilhelm Institut für Physik weer op zich te nemen. Hij was daar na het uitbreken van de oorlog met verlof gestuurd omdat hij weigerde de Duitse nationaliteit op zich te nemen.

In het stuk wordt onder andere de wetenschapshistoricus Klaus Hentschel geciteerd die schrijft dat het als een provocatie zou zijn opgevat als Debeye met een anders ondertekend zou hebben dan met ‘Heil Hitler’. David Barnouw van het NIOD werpt de vraag op of Debeye ook had kunnen tekenen met de ‘mit deutschen gruß’. Het telegram van juni 1941 waarin Debeye zinspeelt op een terugkeer naar Duitsland zou te verklaren kunnen zijn als een tactische zet, waarmee Debeye zijn in Duitsland achtergebleven familie wilde beschermen.