Picture Europe

De website We the People van deze krant, waarop sinds enkele maanden wordt gedebatteerd over de toekomst van Europa, roept lezers nu op om samen een digitaal fotoalbum te maken om de diversiteit van Europa in beeld te brengen (http://wethepeople.nrc.nl/fotos/). Lezers kunnen zelf foto’s insturen die naar hun mening de diversiteit van Europa het beste verbeelden. Dat is nou eens een goed plan.

We leven in een uiterst gevisualiseerd tijdperk, met reality shows als hoogste vermaak. Talpa gaat het komende televisieseizoen De Gouden Kooi uitzenden. Deelnemers worden langere tijd in een luxe villa opgesloten. Wie het lukt om – voor het oog van de camera – zijn medekandidaten weg te treiteren, wint de villa en veel geld. Ook in het elitaire Zomergasten draait alles om beelden.

Bij deze stortvloed van beelden is het opmerkelijk dat van het verenigde Europa nauwelijks beelden bestaan. De enkele beelden die er wel zijn tonen weinig aantrekkelijke politici, bijeen voor een groepsportret tijdens een Europese top, of als talking heads, uitgelicht tegen de achtergrond van een van de vele lelijke kantoorgebouwen die Brussel rijk is.

Alle discussies in Brussel over regels en procedures zijn natuurlijk noodzakelijk om een nieuwe Europese rechtsorde terealiseren. Maar je kunt niet verwachten dat je er de harten en hoofden van mensen mee zult winnen. In de kern gaat het in Europa om idealen, die door middel van beelden op unieke wijze kunnen worden uitgedragen.

In haar essay Photography schreef Susan Sontag in 1973 al dat mensen image-junkies zijn. Volgens Sontag verschaffen foto’s bewijs, want iets wat we horen maar in twijfel trekken lijkt ‘bewezen’ zodrawe er een foto van te zien krijgen. Eenfoto kan vertekenen, maar er is altijd de veronderstelling dat iets bestaat dat lijkt op wat op de foto staat.

Als voorbeeld noemde Sontag de oorlogen die de Amerikanen voerden in Korea en Vietnam. Van de oorlog in Vietnam kent iedereen het beeld van het meisje dat over straat rent, nadat ze juist is geraakt door Amerikaanse napalm, haar armen wijd, schreeuwend van de pijn.

Van de oorlog in Korea bestaan dergelijke beelden niet, terwijl de verwoesting die de Amerikanen daar hebben aangericht misschien wel groter was dan die in Vietnam.

De misstanden in Abu Ghraib trokken pas de aandacht toen foto’s werden getoond in het tv-programma 60 Minutes en afgedrukt in het tijdschrijft The New Yorker, hoewel het Pentagon al maanden eerder in een persbericht melding had gemaakt van een onderzoek naar de misdragingen van Amerikaanse militairen in de gevangenis bij Bagdad.

New York Times-columnist Nicholas Kristof is bang dat de beelden van de oorlog tussen Israël en Libanon tot in 2030 het conflict in het Midden-Oosten zullen voeden. De opvolger van sjeik Nasrallah, leider van Hezbollah, zal volgens Kristof in 2030 op steun van het volk kunnen rekenen mede wegens de Israëlische bombardementen in de zomer van 2006.

Het zal daarom geen toeval zijn dat de Libanese fotograaf Adnan Hajj op een van zijn foto’s de rookpluimen na de bombardementen op het dorp Qana aandikte met Photoshop. Op een andere foto, van een Israëlische F-16 boven Libanees grondgebied, zijn twee afgeschoten bommen toegevoegd. De trucages werden door bloggers opgemerkt.

Ook de foto van Hajj waarop een reddingswerker na het bombardement een overleden kind in de lucht houdt, lijkt in scène te zijn gezet. Een andere fotograaf had al een uur eerder een soortgelijke foto genomen, wat erop duidt dat met het lijkje is geparadeerd voor de verzamelde pers. Het Amerikaanse persbureau Reuters heeft inmiddels alle foto’s van Hajj teruggetrokken.

Volgens Sontag bepaalt ideologie wat wel en wat niet door een camera wordt vastgelegd. Als dat zo is, kan het gebrek aan beelden van de Europese Unie niet simpel een omissie zijn. Zonder een poging om een beeld neer te zetten van Europa, kan het nooit een unie van mensen worden, maar zal het altijd de eliteclub blijven die het tot nu toe is geweest.

Na 11 september werden op alle Amerikaanse tv-zenders spotjes uitgezonden met mensen uit alle delen van het land in alle kleuren en met verschillende accenten, die trots verklaarden: ‘I am an American’. Het is cynisch zo’n campagne af te doen als naïef of oppervlakkig.

Om Sontag nogmaals te parafraseren: door beelden worden we ons bewust van andermans sterfelijkheid, kwetsbaarheid en veranderlijkheid. Door beelden kan de kracht van een verenigd Europa in al zijn diversiteit zichtbaar worden gemaakt. In woorden ziet dat er zo uit:

I’m a European

Jsem Evropan

Jeg er europæer

Ich bin ein Europäer

Soy un europeo

Ma olen eurooplane

Olen eurooppalainen

Je suis un Européen

Európai vagyok

Sono Europeo

Esu europietis

Es esmu eiropietis

Jien Ewropew

Ik ben Europeaan

Jestem Europejczykiem

Sou um europeu

Som Európan

Evropejec sem

Jag är europé

Sluit uw ogen voor een moment, en bedenk hoe dat er in beelden uit zal zien.