Knipoog naar de middenstand

Meneer Duparant zit op een stoel achter een mahoniehouten bureau en schrijft een brief op ouderwets postpapier. „Lieve ouders”, staat er in keurig handschrift. „Hartelijk dank voor de mooie jassen. Ik ben blij als u weer op bezoek komt. Ik weet dat jullie heel lief zijn. Henk.” Als hij klaar is, helpt een activiteitenbegeleidster hem een envelop dicht te vouwen. De post verdwijnt nu in een brievenbus, ingebouwd in een houten wandmeubel vol postvakjes.

Menner Duparant is een van de 128 bewoners van Zorgcentrum Beatrix, een tehuis voor dementerende en fysiek gehandicapte ouderen in Culemborg. Sinds 1 juli 2005 heeft het een eigen postkantoor, bedacht en vormgegeven door beeldend kunstenaars Gabriel Lester en Jennifer Tee. De ruimte is ingebed in de centrale entreehal, waar ook een winkel en een oud-bruin café zijn. Het postkantoor wordt gemarkeerd door zwart-witte tegels op de vloer, voorzien van Art Deco-achtige patronen die de sfeer van de jaren dertig oproepen. Dezelfde motieven komen terug in het postpapier en in de monumentale klok.

„Ons kunstwerk is een knipoog naar de middenstand op een dorpsplein”, vertelt Lester. „Tijdens de gesprekken met het zorgcentrum kwam die dorpsgedachte naar voren.” Lester zegt dat ze geluk hadden met de directie van het tehuis. „We wilden nu eens geen beeld of schilderij,” beaamt zorgmanager Tom Dijkman, „maar een interactief kunstwerk waar de bewoners echt iets aan hebben.”

Het kunstwerk – kosten 90.000 euro – is een van de laatste projecten gemaakt volgens de regeling voor kunst bij gezondheidsinstellingen. Dankzij deze ‘verdubbelingsregeling’ werden sinds 1984 bijzondere kunstprojecten gerealiseerd in en om ziekenhuizen, psychiatrische klinieken en tbs-instellingen. De ene helft van het budget kwam van het ministerie van OCW, de andere van VWS. Maar nu per 31 december 2005 de subsidie van VWS is stopgezet, zijn zorginstellingen weer zelf verantwoordelijk voor hun kunstaankopen.

Volgens Dijkman had het tehuis zich zonder subsidie nooit zo’n dure inrichting kunnen veroorloven. Sommige bewoners zullen door het interieur en de in vitrines tentoongestelde objecten weemoedig terugdenken aan vroeger. „De paar ankers die ze nog kunnen vasthouden, proberen we ze te geven”, zegt Dijkman. „Dat is wat we hier ‘belevingsgerichte zorg’ noemen.”

De veelal dementerende bewoners moeten een hoge drempel overwinnen om achter de schrijftafel plaats te nemen. „Spontaan komt het schrijven niet op gang”, zegt een begeleidster. „Daarom hebben we een club opgericht: Schrijf met mij.” Nu maakt iedere maandag een vast groepje bewoners gebruik van het postpapier en de stempels, want schrijven kunnen de meesten niet meer.

Voor Lester is zijn kunstwerk al geslaagd als één procent van de bewoners er iets mee kan, zegt hij. „Natuurlijk lezen de meeste bewoners geen Slauerhoff meer. Maar hoe behaagziek wil je zijn? Boeken hebben iets menselijks. Ze dragen bij aan een prettige leefomgeving, ook als ze niet gelezen worden.”

Gabriel Lester & Jennifer Tee, Postkantoor Beatrix, Beatrixstraat 20, Culemborg. Inl: www.skor.nl