Het Slotervaart is vooral interessant als gebouw

Voor het eerst staat een ziekenhuis te koop. Het is een testcase. Meer klinieken zullen volgen. Vanaf 2012 mogen ook ziekenhuizen winst uitkeren aan hun aandeelhouders.

Geen van de mensen die het Slotervaartziekenhuis in- en uitlopen, weet dat het ziekenhuis te koop staat. Het is nieuw voor ze. Ze willen weten of een ander ziekenhuis het dan koopt en of het dan „helemaal weggaat”. Het zijn vragen waarop zelfs de mensen die het zouden moeten weten nog geen antwoord kunnen geven.

Het is voor het eerst dat een ziekenhuis te koop staat. Zeker twintig partijen hebben de afgelopen weken belangstelling getoond, vier serieuze gegadigden zijn nog in gesprek. Alle betrokkenen hebben verklaringen getekend daar niets over naar buiten te brengen.

Het ziekenhuis (bijna 1.300 voltijdbanen, 90 miljoen euro inkomsten) staat in het westen van Amsterdam, in een wijk uit de jaren zestig. Het oogt verouderd. Massief aan de buitenkant en van binnen lage plafonds en grauwe, afbladderende muren. Er is geen geld meer om het grondig te verbouwen. Het ziekenhuis heeft miljoenenschulden.

De verkoop is een testcase. Als dit kan, kunnen andere ziekenhuizen ook makkelijker door een commerciële partij worden overgenomen. Het is een uitvloeisel van de marktwerking die minister Hoogervorst (Volksgezondheid, VVD) heeft geïntroduceerd. Meer concurrentie. De stijging van de zorgkosten (zo’n 50 miljard euro) beperken. Meer onderhandelingen. Meer prikkels voor verzekeraars om voor hun klanten contracten af te sluiten met de betere ziekenhuizen.

Het Slotervaart is van oorsprong een gemeenteziekenhuis. De gemeente Amsterdam was jarenlang bereid tekorten aan te vullen. Op 1 juli 1997 is het ziekenhuis op eigen benen gezet: het is nu, zoals alle ziekenhuizen, een stichting, met een raad van bestuur die de dagelijkse leiding voert.

Na de privatisering wisselde het bestuur snel. Het ziekenhuis heeft hoge schulden en ruzie met de bank (ING), met de Belastingdienst en met zorgverzekeraars. De accountant die de cijfers moet controleren stelt al enkele jaren in zijn verklaring in het jaarverslag dat het voortbestaan van het ziekenhuis niet zeker is, een ongebruikelijke waarschuwing.

Toch durft niemand – de bank niet, de zorgverzekeraars niet, de Belastingdienst niet – zijn geld op te eisen, wat het eind van het ziekenhuis zou betekenen. Zij zijn bang bekend te staan als de partij die een ziekenhuis de nek omdraait en patiënten dupeert.

Het Slotervaart is niet het eerste ziekenhuis dat financieel aan de grond zit. Maar wat andere ziekenhuizen in zo’n geval doen, daar wilde het Slotervaart niet aan: fuseren. Het is met name de medische staf geweest die zich sterk tegen reorganisaties heeft verzet.

Toenmalig minister Borst van Volksgezondheid (D66) stelde in 2001 al voor van het ziekenhuis een polikliniek te maken. De zorgverzekeraars, die de rekeningen van de ziekenhuizen betalen, wilden ook zoiets: een kliniek voor electieve zorg, zoals heup- en knieoperaties. Volgens de verzekeraars heeft Amsterdam-West meer ziekenhuisvoorzieningen dan nodig is voor adequate zorg. Het VUmc ligt in de buurt. Twee andere ziekenhuizen, anderhalve kilometer verderop, het Lucas en het Andreas, zijn inmiddels gefuseerd. Het oude gebouw van het Andreas-ziekenhuis is gesloopt. Op die plek komen nu woningen.

Vorig jaar stelde het bestuur van het Slotervaart een alliantie voor met het VUmc. Ze zouden intensief gaan samenwerken. Maanden later verbrak het Slotervaart de afspraken. Onder druk van de medische staf, zeggen betrokkenen.

Wat beweegt bedrijven om een financieel wankel ziekenhuis te kopen? Vastgoed, vooral. Het Slotervaart is waard wat het gebouw waard is. Het wat gedateerde gebouw staat voor ruim 17 miljoen euro in de boeken. Een taxateur zoekt nu uit wat het echt waard is.

Wie het ziekenhuis koopt, hoeft het geen ziekenhuis te laten. Kopers zijn vrij er een serviceflat van te maken, of een zorghotel. Ze zouden er zelfs een kantorenpand of een uitgaansgelegenheid van mogen maken, al is het niet waarschijnlijk dat dat gebeurt. Het is lastig en duur om van een ziekenhuis iets anders te maken, zo leren de ervaringen van andere ziekenhuizen.

Het Slotervaart is voor investeerders ook interessant omdat ziekenhuizen vanaf 2012 winst mogen uitkeren aan aandeelhouders. Tot die tijd zouden ze diensten van het ziekenhuis kunnen uitbesteden aan hun eigen dochterbedrijven.

Het Slotervaart heeft medisch personeel in loondienst én een ziekenhuisvergunning, om patiënten – in tegenstelling tot een privé-kliniek – langer dan 24 uur te behandelen. Een nieuwe eigenaar moet opnieuw een vergunning voor een ziekenhuis aanvragen, maar maakt daar goede kans op.

Er zijn steeds minder ziekenhuizen, zo’n tachtig nog, terwijl er wel steeds meer gespecialiseerde privé-klinieken komen.

In juni zette het Slotervaartziekenhuis zichzelf te koop via een advertentie. Komende week loopt de periode waarin belangstellenden zich kunnen melden officieel af. Mogelijk wordt die periode nog verlengd.

Het bestuur ging dit voorjaar eerst gesprekken aan met zijn voormalig interim-bestuurder Paul Sturkenboom. Die zegt al jaren een ziekenhuis te willen kopen.

Het College Sanering Zorgvoorzieningen, een overheidscontroleur die moet waken over de publieke belangen bij vastgoed van zorginstellingen, vond één kandidaat-koper geen goed idee. Vandaar de openbare verkoop. Het consortium van Sturkenboom haakte af.

Vier partijen zijn over. Het NKI-AvL ziekenhuis, dat de parkeerplaats deelt met het Slotervaart, is deels afhankelijk van voorzieningen in dat ziekenhuis. Ze steriliseren er apparatuur, maken gebruik van de apotheek, cardiologie, neurologie. Ze bereiden een bod voor in een consortium met ABN Amro, bouwer Volker Wessels, en Simed, dat ziekenhuizen inricht.

De Amsterdamse woningcorporaties De Key en Het Oosten zouden samen geïnteresseerd zijn in de geriatrische afdeling en er woningen en andere voorzieningen in willen maken voor ouderen. Zij bereiden gezamenlijk een bod voor. Het Medisch Centrum Alkmaar zou er een dependance willen vestigen. De vierde is een Nederlandse holding, die door een kapitaalkrachtige Turkse investeerder wordt gefinancierd.

Patiënten hoeft het niet uit te maken wat met het ziekenhuis gebeurt. Het wordt waarschijnlijk afgeslankt. Patiënten zullen voor bepaalde aandoeningen naar een ander ziekenhuis gaan.

Het behoort tot de mogelijkheden dat alle geïnteresseerden afhaken en dat niemand anders het ziekenhuis wil kopen. Dan zou het failliet kunnen gaan. Dat is nog niet eerder gebeurd. Problemen in de ziekenhuiswereld werden altijd onder elkaar of met financiële steun van de overheid opgelost.