‘Het hoofd koel houden want ze willen juist paniek’

De Nationale Coördinator Terrorismebestrijding NCTb heeft gisteren goed werk geleverd, zeggen deskundigen. „Erg sterk dat de alarmfase niet hals over kop is verhoogd, dat boezemt vertrouwen in.”

Gisterochtend meldden vertegenwoordigers van Schiphol, luchtvaartmaatschappij KLM en de Koninklijke Marechaussee zich op het hoofdkantoor van de Nationale Coördinator Terrorismebestrijding (NCTb) ‘ergens’ in Den Haag. Met enkele functionarissen van de NCTb verwerkten ze de binnengekomen informatie van onder andere inlichtingendiensten van voornamelijk Groot-Brittannië naar de Nederlandse situatie.

De NCTb besloot na bestudering van de feiten het alarmeringsniveau in Nederland niet te wijzigen. Die blijft onveranderd substantieel, op één na hoogste fase. Later in de middag maakte Donner via de radio bekend dat de „verijdelde terroristische aanslagen” in Londen geen connectie met Nederland hebben en dat om die reden de veiligheidsniveaus gehandhaafd blijven. „Wel zijn er op verzoek van de Amerikanen extra veiligheidsmaatregelen op vluchten richting de VS genomen.”

De afgevaardigden van Schiphol, KLM en marechaussee op het hoofdkantoor van de NCTb communiceerden op hun beurt de binnengekomen informatie en de genomen besluiten verder door naar de eigen achterban. Blijkbaar ging dat minder soepel. Woordvoerders van de luchthavens waren gisteren soms minder goed ingelicht dan journalisten. Een woordvoerster van Schiphol zei gisteren rond het middaguur op Radio 1 dat er tot 14 uur Nederlandse tijd geen vluchten zouden vertrekken naar Heathrow. Zij vernam van de radiojournalist dat het Londense vliegveld langer dicht zou zijn: tot 17 uur.

Desalniettemin oogst het optreden van de NCTb gisteren veel lof bij terrorismedeskundigen. „Erg sterk” van de NCTb, vindt Edwin Bakker van het instituut Clingendael, dat de alarmfase niet hals over kop is verhoogd. Dat boezemt volgens Bakker juist vertrouwen in. Bakker mag ervan uit gaan dat de NCTb tot deze conclusie is gekomen na intensief overleg met de evenknie in Groot-Brittannië. Ook de AIVD zal rechtstreeks informatie hebben ingewonnen bij de collega’s van MI5. Na de aanslagen op treinstellen in Londen in juli 2005 reisden veel functionarissen belast met terrorismebestrijding naar Londen af. „Dat heeft de contacten geïntensiveerd. Bij zo’n gebeurtenis als gisteren lopen de contacten dan ook niet via de diplomatieke kanalen, maar rechtstreeks met collega’s. Zo krijg je je informatie sneller en gedetailleerder.”

Ook Uri Rosenthal, voorzitter van COT, instituut voor veiligheid- en crisismanagement, noemt het optreden van de NCTb „adequaat”. Rosenthal: „De NCTb liet snel van zich horen dat ze geen reden zag om het alerteringsniveau te verhogen.” Hij vertrouwt erop dat de NCTb zo’n besluit baseert op gedegen informatie. „We weten niet wat we niet weten,” zegt hij. „Als minister Donner zegt dat er geen vertakkingen zijn naar Nederland, geloof ik hem. Hij beschikt over de intelligence.”

Als de NCTb het hoofd niet koel had gehouden en de alarmfase zou hebben verhoogd, zou dat de terroristen in de kaart hebben gespeeld, zegt Bakker. „Dat is waar ze op uit zijn, paniek zaaien. En als je zonder acute dreiging de alarmfase verhoogt, val je op den duur toch door de mand en verlies je je geloofwaardigheid.”

Dat er gisteren verwarring was over de vluchten naar luchthavens in Groot-Brittannië is, zegt Rosenthal, betreurenswaardig maar niet cruciaal. „Op zo’n dag is het: first comes first. Je richt je op de eerste plaats op de veiligheid, daarna pas op hoe de passagiers op hun bestemming moeten komen. Rosenthal pleit alsnog voor een „zeer omvangrijk call center„ dat op zulke dagen de informatievoorziening „uit een mond” naar publiek en pers zou moeten regelen om miscommunicatie tegen te gaan.