Het bord rond: van ‘Af’ naar ‘Start’ in 65 jaar (of 5 weken)

Alle straten van het monopolybord zijn in vijf weken de revue gepasseerd.

Tot slot: het vakje ‘Start’.

De afgelopen vijf weken trokken we op deze plek in volgorde langs de straten van het Nederlandse monopolybord. Gisteren kwam daar in de Amsterdamse Kalverstraat een einde aan. Waarom dan deze zomerserie afsluiten met ‘Start’? Het lijkt Windows wel. Op het originele monopolybord heette het eerste/laatste vakje nog ‘Af’, en dat lijkt iets beter van toepassing op een einde. We knopen hieronder een speurtocht af. Twee vragen stonden in onze zoektocht centraal. Hoe liggen de straten er in 2006 bij? En waarom zijn ze in 1941, 65 jaar geleden op het bord gezet? Voor de lezers kwam daar een derde vraag bij: welke steden en straten krijgen een plek op het bord, als er een hedendaagse versie gemaakt zou worden?

Via druk stemverkeer op de monopoly weblog kwamen eerst drie steden bovendrijven, en daarna straten uit die steden. In totaal werd zo’n tweeduizend keer gestemd. Van Eindhoven, Leiden en Maastricht wonnen uiteindelijk vier straten een plek op het bord. Zij komen in plaats van vier straten die in de serie minder positief besproken werden. Een opvallend getal, vier, want dat betekent dat achttien van de in 1941 gekozen straten wat ons betreft mogen blijven. Wel erkent de jury dat de regionale spreiding van de steden beter had gemogen: steden uit het Zuiden worden node gemist op het bord.

De afgegleden Arnhemse Steenstraat wordt de Eindhovense Mathildelaan (11% van de stemmen), de straat waaraan het PSV-stadion zich bevindt. De Haarlemse Zijlweg, die volgens ons bij vergissing op het bord stond, wordt het Stratumseind in Eindhoven (13%). Vreeburg in Utrecht was verpest door Hoog Catharijne en wordt het Leidse Rapenburg (18%). Lange Poten in Den Haag was haast te kort om te bespreken en wordt vervangen door het Vrijthof in Maastricht (18%). Over de uitslag kan nog maandenlang worden gecorrespondeerd op onderstaand weblog.

Het beantwoorden van de tweede vraag is minder goed gelukt, ondanks de vele interessante tips en (oorlogs)herinneringen van lezers – waarvoor onze dank! Het ‘raadsel van 1941’, de vraag waarom de ons zo bekende straten op het bord zijn gezet, blijft vooralsnog bestaan. Wel weten we met meer zekerheid dat het bord in Amsterdam bedacht is, en wel op een (inmiddels afgebroken) woon-winkelpand op Frederiksplein 44. Hier was een Perry Engros-winkel gevestigd en woonde de heer Frederik (Freek) Louis Verster, die toen mede-directeur van Perry & Co was. Eerder in deze serie liet Fiet van de Vijsel, Versters kleindochter, al weten dat het spel aan de keukentafel gemaakt is door gezinsleden van Verster, onder wie de moeder van Mw. Van de Vijsel. Na een tip van een lezer konden wij ook een nicht, Hanneke van de Vijsel traceren, die vanuit Italië liet weten dat dit verhaal klopt. Helaas is het niet gelukt iemand te vinden uit de familie die iets dichter bij de bron zit en ons dus in detail meer kan vertellen. De mensen die naar alle waarschijnlijkheid rond de keukentafel zaten, zijn overleden.

Het is dus ook na vijf weken nog gokken naar de motivatie om bijvoorbeeld in Haarlem voor de Zijlweg te kiezen in plaats van de economisch veel sterkere Zijlstraat. Waarom Maastricht niet op het bord staat is een al even grote vraag als waarom Ons Dorp als fantasiedorpje is gekozen in plaats van een echte stad of dorp. De logica binnen de steden was naar onze smaak groter: op de Zijlweg na hoorden de tweeëntwintig straten in 1941 allemaal op een monopolybord thuis. Maar dan nog: waarom wel Blaak en geen Weena? Waarom wel Leidschestraat en geen Heiligeweg? Heeft de spreiding van Perry-winkels er iets mee te maken gehad? Had het Weena geen Perry-winkel en kreeg het daarom geen plekje op het bord?

Deze zomer reisde nrc.next langs alle straten van Monopoly. Alle stukken kun je nalezen via www.nrc.nl/monopoly. Je kunt ook nog reageren.