Zoemende bijenkorven waar mensen hun leven leiden

Tentoonstelling: On Mobility. T/m 27 aug in De Appel. Nieuwe Spiegelstraat 10, Amsterdam. Di t/m zo, 11-18u. Info: www.deappel.nl, 020 6255651

Mobiliteit hoort bij de mens. De trek van migranten naar oorden waar het leven beter is, is van alle tijden en staat ook nu weer op de politieke agenda. Dat het begrip mobiliteit niet eendimensionaal is, kun je zien in De Appel op de expositie On Mobility. Sociale kritiek in de vorm van video’s en een installatie met sportschoenen wisselen soepel een paar adembenemende videowerken af waarin oog is voor de prettiger kanten van mobiliteit: reizen, een kosmopolitisch bestaan, uitwisseling van kennis en ervaringen.

De binnenkomer is al direct goed: Judi Werthein stalt in de eerste zaal haar Brinco’s, schoenen voor migranten uit Mexico, bedoeld voor hun illegale reis naar de Verenigde Staten. Op de voering is een plattegrondje gedrukt van het gebied rond de Mexicaanse grensplaats Tijuana. Er zit een kompasje aan, en een lampje. De schoenen zien er zeker niet hip en snel uit, maar wel stevig. Het is natuurlijk een zot plan, een gimmick: schoenen maken om daarmee een diepgeworteld sociaal-economisch probleem te verlichten. Ze veranderen niets aan de situatie, maar in dit geval zijn de schoenen een katalysator van een discussie op internet. Die gesprekken liggen ter inzage, uitgeprint op velletjes papier. Racisme en protectionisme passeren de revue in de reacties van Amerikanen. Persoonlijke aanvallen zijn niet van de lucht, de kunstenaar wordt voor bitch uitgemaakt, die het in haar hoofd haalt om illegalen het land in te halen.

On Mobility, een samenwerkingsproject met kunstinstellingen in Oost-Europa en de Appel, kwam nog onder de vorige directeur Saskia Bos tot stand. Vorig jaar begon de tentoonstelling in de Appel, en reisde naar Berlijn, Vilnius en Budapest, met een veranderlijke bezetting aan kunstenaars, die soms nieuw waren, en soms op alle locaties te zien waren. Deze editie is de hekkensluiter, met bijdragen van onder anderen Sean Snyder (foto’s van Saddams hide-out, die hij verzamelde bij persbureaus), Åsa Sonjasdotter (een verzameling aardappelplanten van over de hele wereld) en Leopold Kessler, die een pakje sigaretten smokkelt per trein en daar een videoregistratie van laat zien.

De globalisering sijpelt uit alle beelden van de film Revolving Landscape van Patrick Tuttofuoco, Mattia Matteuci en Damaso Queirazza. Grote steden, mensen op straat, verkeer, het is een levendig gebeuren. Seoul, Sao Paulo, Buenos Aires, Las Vegas – de steden zoemen als bijenkorven. Er wordt ingezoomd op kleine buurten, krotwoningen, blije dansende mensen op straat. Dan zoomt de camera uit, en blijkt elke stad een inwisselbare metropool met dezelfde rigide, macho hoogbouw. Elke grote stad lijkt op de volgende. De film is niet echt een kritiek op globale eenvormigheid, maar laat de grote steden zien als speeltuin, een universeel decor waarin mensen hun leven leiden.

Nog een video springt eruit: de gesproken gedachtegang van Miklós Erhardt, een kunstenaar die in een wijk van Budapest een winkel wil openen om in contact te komen met de plaatselijke bevolking. De wijk, een sociaal project, staat bekend als slecht en gevaarlijk. Erhardt probeert wat, maakt plannen, en concludeert uiteindelijk dat in ieder geval een doelstelling gehaald is: het opknappen en schoonmaken van de winkel.

De video is weinig spannend, het zijn vooral opnames van de winkel in diverse stadia van schoonmaak. Maar juist de rust van de minimale video is intrigerend. Erhardts stem voert je mee, zo het hoofd van de kunstenaar in. Het lukte niet om de winkel succesvol te laten zijn. Maar dat maakt niet uit, de weg naar het doel is misschien wel belangrijker dan het doel zelf.

Zo kaart On Mobility misstanden aan, maar laat ook een positieve en hoopvolle kijk op de wereld zien. Dat gebeurt op een bijzonder relaxte manier, zonder geheven vingertje. Schoenen en aardappelplanten en gevoelige contemplatie, maken On Mobility tot een geslaagd avontuur.