Weinig bekend over aard van complot

De Britse autoriteiten onder-strepen de ernst van de terreurdreiging. Maar ze hebben nog geen harde informatie vrijgegeven. Wel reiken de voorzorgsmaatregelen verder dan ooit.

Floris van Straaten

Londen, 10 Aug. - De vragen lagen meteen op ieders lippen. Is Groot-Brittannië werkelijk op het nippertje ontsnapt aan een nieuw bloedbad? En hoe groot is de kans dat er nieuwe aanslagen worden gepleegd?

Zowel de politie als minister van Binnenlandse Zaken John Reid onderstreepte vanmorgen de ernst van de situatie. Een somber kijkende Reid, die de hele nacht was opgebleven, sprak in een korte verklaring van een „grote bedreiging” voor de Britse veiligheid. Een hoge functionaris van Scotland Yard, Paul Stephenson, deed er zelfs nog een schepje bovenop. Hij sprak van „massamoord op een onvoorstelbare schaal”, die dankzij de interventie van de politie en de inlichtingendiensten was verijdeld. De ernst van de zaak kon volgens Stephenson nauwelijks worden overschat.

Over de precieze aard van het complot is echter nog niet veel naar buiten gekomen, behalve dat de samenzweerders het hadden gemunt op een tiental vliegtuigen op transatlantische vluchten. Het onderzoek van de politie, inclusief huiszoekingen, is nog in volle gang. Over de identiteit van de arrestanten is nauwelijks iets bekend, al hebben de leiders volgens mediaberichten de Britse nationaliteit. Niet bevestigd is dat het om islamitische terroristen gaat, al lijkt dat waarschijnlijk. Ze zouden van Pakistaanse afkomst zijn, net als de daders van de zelfmoordaanslagen van 7 juli 2005 in Londen.

De inlichtingendiensten en de politie zaten de leden van het complot volgens berichten in de media al geruime tijd op de hielen. Maar om nog onbekende reden besloten ze hen juist vannacht in te rekenen, ook al was er voor zover bekend geen sprake van dat de daders hun plan al zo snel tot uitvoering wilden brengen.

Zowel premier Tony Blair als de politie heeft de afgelopen maanden herhaaldelijk gewaarschuwd voor nieuwe aanslagen. De vraag was veeleer wannéér de volgende aanslagen zouden zijn dan óf die er wel zouden komen.

De veiligheidsmaatregelen, die vanochtend van kracht werden op Britse luchthavens, gaan verder dan ooit. Niet eerder kregen passagiers op zo grote schaal te horen dat ze geen handbagage aan boord mochten meenemen. Het feit dat mensen vloeistoffen, zelfs babymelk, alleen mochten meenemen als ze er ten overstaan van een veiligheidsfunctionaris even van proefden, leidde tot speculatie dat de politie over aanwijzingen beschikt voor een aanslag met explosieve vloeistoffen.

Sinds de bloedige zelfmoordaanslagen van 7 juli vorig jaar, die zowel de inlichtingendiensten als de politie volkomen verrasten, worstelen de Britse autoriteiten met het dilemma wanneer en hoe hard er moet worden opgetreden om nieuwe bloedbaden te voorkomen.

De politie boekte daarbij zeer wisselend succes. Zo wist ze tot ieders tevredenheid snel de daders in te rekenen, die op 21 juli 2005 een soortgelijke reeks aanslagen probeerden te plegen op de ondergrondse en een bus in Londen als op ‘7/7’.

Onder het motto ‘better safe than sorry’ heeft de politie inmiddels ook een aantal operaties in het kader van de terreurbestrijding op haar naam staan, die achteraf volkomen misplaatst bleken. Vers ligt nog in het geheugen hoe de Braziliaanse elektricien Jean Charles de Menezes vorige zomer op een station van de Londense ondergrondse werd doodgeschoten op verdenking een zelfmoordterrorist te zijn. Er bleek sprake van een misverstand. De Braziliaan was volkomen onschuldig.

Begin juni was er weer zo’n incident in het oosten van Londen, toen de politie een grootscheepse inval deed bij enkele moslims die ervan werden verdacht een chemische aanslag voor te bereiden. Een man die de trap afkwam, werd pardoes in zijn schouder geschoten. Enkele dagen later zag de politie zich echter genoopt hem en zijn broer vrij te laten wegens gebrek aan bewijs. De politie restte niets anders dan zich nederig te verontschuldigen.

De onzekerheid van de politie blijkt ook uit het feit dat ze vanmorgen de hoogste staat van waakzaamheid op de Britse luchthavens van kracht lieten verklaren. Hoewel ze voor zover bekend niet over concrete informatie beschikte van nieuwe aanslagen, wilde ze niet het risico nemen dat mensen, die wellicht zijdelings bij het complot waren betrokken, alsnog zouden toeslaan via een soort plan B van de terroristen, mocht hun hoofdplan mislukken.

De gevolgen van deze voorzorgsmaatregelen grijpen diep in in het leven van veel Britten en buitenlandse bezoekers. De vertraging, die hiervan het gevolg is, ontregelt de vakantieplannen van duizenden mensen. Slechts weinigen hebben echter de illusie dat dit de laatste keer is geweest.