Strenge particuliere school is in trek

Het particuliere onderwijs in Nederland groeit. Vooral de discipline trekt ouders en kinderen aan. Maar de scholen krijgen ook kritiek: het is zwaar, duur en heel examengericht.

Petra zat in 3 vwo op een goed aangeschreven Amsterdamse school. Haar ouders kregen van de mentor te horen dat ze in een moeilijke klas zat, en dat het dus ook een moeilijk jaar was voor Petra. „Toen zei hij ineens dat Petra naar de havo toe moest. En voegde er aan toe: ‘O, was dat nog niet gezegd tegen haar?’”

Het verhaal is van Rens Koole, directeur van het particuliere Luzac College. Het is exemplarisch voor de huidige staat van het reguliere onderwijs, zeggen hij en zijn mede-directeur Anton Busselman. „Kinderen worden niet meer gezien of gehoord. Als er een ingrijpende beslissing over een kind wordt genomen, dan zit er geen goed verhaal bij.”

Particuliere scholen willen juist goed zijn in kleinschaligheid en persoonlijke aandacht. De scholen van het Luzac tellen maximaal 180 leerlingen per vestiging. Koole: „De rector kan over ieder kind iets persoonlijks vertellen. En andersom kennen de leerlingen hem. Hij zit niet de hele dag beleid te maken achter zijn bureau.”

Behalve voordelen zitten er ook nadelen aan particulier onderwijs, zegt Jules Warnies, voormalig docent Frans op het Luzac College in Haarlem. Hij wijst op leerlingen die twee leerjaren in één jaar volgen, bijvoorbeeld 5 en 6 vwo. „Ze hebben veel minder tijd om aan de exameneisen te voldoen, maar die eisen zijn wel net zo hoog als in het reguliere onderwijs.”

Het gaat ook vaak om leerlingen met achterstanden, zegt Warnies. „Daarom is het particuliere onderwijs heel erg toegespitst op het leren. Alles wat een vak leuk kan maken, zoals ingaan op een actuele gebeurtenis of een zijpaadje inslaan, is niet mogelijk. Het is dóórtrappen, sober onderwijs dat van alle franje is ontdaan.” Hij noemt het onderwijs ‘zeer examengericht’.

Ouders willen vooral discipline voor hun kinderen, zegt Ali de Regt, universitair hoofddocent sociologie en antropologie aan de Universiteit van Amsterdam. „Het lukt ze zelf niet daarvoor te zorgen. Ze hebben er geen zin in, kunnen het niet of hebben er geen tijd voor.” In 2003 schreef De Regt samen met Don Weenink het boek Investeren in de je kinderen. Over de keuze van particulier onderwijs in Nederland. De Regt en Weenink spraken voor hun onderzoek onder meer met schooldirecteuren, ouders en leerlingen.

De Regt heeft zich verbaasd over die strakke discipline: „Wij vonden het verschrikkelijk kinderachtig dat leerlingen als straf op zaterdag moeten terugkomen en dat meteen de ouders worden ingeschakeld. Maar de leerlingen vonden juist dat ze als volwassenen werden behandeld.” Oud-Luzac-leerling Bas Verveen (23) was blij met de discipline. „Ze pakken je bij je kladden als dat nodig is. Je kunt geen grijze muis zijn.”

Volgens De Regt komen vooral leerlingen met motivatie-, gedrags- en leerproblemen naar particuliere scholen. Volgens de scholen zelf is hun leerlingenbestand diverser. „We hebben ook kinderen met bijvoorbeeld dyslexie of faalangst”, zegt Ron Onderwater, directeur van de vestiging Den Haag van de particuliere school Stebo. Ook kinderen die ambitieus zijn of een goede basis willen hebben, komen naar het particulier onderwijs. Ze willen bijvoorbeeld een acht of hoger halen om de loting voor een universitaire studie te ontlopen.

De aanpak van particuliere scholen spreekt aan. De vraag groeit, het aanbod wordt breder. Het Luzac College start dit schooljaar met zeven lycea, waar leerlingen van brugklas tot en met het eindexamen lessen kunnen volgen. De lycea hebben inmiddels een paar honderd aanmeldingen binnen. Bij Stebo, dat al langer onderwijs vanaf de brugklas aanbiedt, vormde de onderbouwgroep altijd maar een fractie van het totaal aantal leerlingen, zegt directeur Onderwater. „Maar nu is het bijna de helft. We hebben zelfs al inschrijvingen voor het jaar 2007/2008.”

Particuliere scholen worden niet gesubsidieerd door de overheid en draaien over het algemeen op ouderbijdragen. Het onderwijs is extra duur wegens de kleinere klassen en de intensieve begeleiding. Gemiddeld kost dat zo’n 16.000 euro per jaar. Het Luzac College rekent 12.000 euro per jaar.

Ali de Regt: „De negatieve connotatie die aan particulier onderwijs kleefde is verdwenen. Als ouder hoef je je niet meer te verontschuldigen.” Een heel slechte ontwikkeling, aldus De Regt. „De sociale ongelijkheid wordt steeds groter. Deze scholen zijn er alleen voor mensen die het zich kunnen veroorloven. Het blijven scholen voor mensen die veel geld verdienen.”

De hoge kosten hebben de scholen in het verleden de kritiek opgeleverd dat een diploma gekocht kon worden. De Nieuwe School in Amsterdam (75 leerlingen) probeert objectiviteit te garanderen door bewust voor een staatsexamen te kiezen, in plaats van reguliere eindexamens. Directeur Matty Brokking: „Als de ouders fors geld betalen en je gaat daarna als school de kinderen zelf beoordelen, dan kom je in gevaarlijk vaarwater. Dan is de verleiding groter om toch maar een zes te geven in plaats van een vijf.”