Nog even feesten voordat de bulldozers komen

Vrijplaats Ruigoord houdt haar 21ste Landjuweelfestival.

Festivalgangers feesten er ieder jaar alsof het de laatste keer is. Dat maakt het nu juist zo’n magisch sprookje.

Het waait er weer. De vlakte rondom kunstenaarsdorp Ruigoord, een gehucht tussen Amsterdam en Haarlem, is opnieuw kaal. Dichter en kunstenaar Aja Waalwijk veegt zijn lange haar uit het gezicht. Bulldozers van het Amsterdamse havenbedrijf hebben het natuurgebied platgelegd, vertelt hij. De wind heeft weer vrij spel. De 21ste editie van festival Landjuweel, dat gisteravond begon en nog tot komende zondagavond duurt, is hier dit jaar voor het laatst, beweren Ruigoorders. Kunstenaar Michael Kamp: „Volgend jaar is dit de grootste olieopslagplaats ter wereld.”

In de jaren zestig kraakten hippies het dorp, dat voor sloop bestemd was. Ze bouwden er een culturele vrijplaats, waar kunstenaars werkten en leefden, zonder invloed van buitenaf. Bewoning is sinds 2000 niet meer toegestaan. Van vrijplaats is Ruigoord culturele broedplaats geworden.

„Dit is de Ruigosaurus”, grijnst Aja Waalwijk. Hij strekt zijn armen uit onder een metershoog skelet van pvc-buizen. „Een prehistorisch konijn.” Het is het decor voor zijn act op festival Landjuweel. Dit weekend zal hij er de IJ-mens opgraven. En improviseren. Want Waalwijk maakt „situatiekunst”. Ruigoord, dat door de drooglegging van het IJ in de Houtrakpolder is komen te liggen, inspireerde hem. Net als de oprukkende industrie rondom het kunstenaarsdorp. Hij wijst op de kranen in de nabij gelegen Afrika-haven, die inderdaad wel iets weg hebben van een reusachtige geraamte. Waalwijk: „Ruigoord is één groot experimenteerterrein.”

En dat trekt mensen. Hoewel de meeste festivalgangers pas dit weekend worden verwacht, staan er al veel tenten op het terrein. Bezoekers komen voor dichters als Simon Vinkenoog, Hans Plomp en Diana Ozon, voor Def P, bands als L’Amour Ravissant, theatervoorstellingen en workshops. Stichting Landjuweel bereidt zich voor op ruim drieduizend bezoekers. „Althans dat hopen we”, aldus de organisatie. Vorig jaar lag de opkomst lager dan verwacht en draaide Landjuweel verlies. „Nog zo’n jaar zou de doodslag zijn.”

Maar er zijn meer factoren die het voortbestaan van Landjuweel bedreigen. Het gemeentelijk havenbedrijf wil de vlakte als olieopslag gebruiken. Als antwoord daarop gaf Ruigoord Landjuweel het thema ‘eerlijke energie’ mee. Er komt dit jaar geen stopcontact aan te pas. Een windmolen genereert stroom voor de ‘Dead Cow Bar’. En het muziekpodium draait op mankracht, vertelt atelierhouder Michael Kamp. Een fiets waar zeven mensen tegelijk op trappen, zorgt voor stroom. Kamp: „Wordt er niet gefietst, dan is er geen muziek.”

Al eerder inspireerde de dreiging tot ontruiming en sloop van Ruigoord de festivalorganisatie. Vorig jaar bezorgde gemeentelijke plannen voor een kolenopslag Landjuweel de ondertitel ‘op hete kolen’. En in 1999 werd het festival omgedoopt tot Zandjuweel. Door plannen voor de uitbereiding van het westelijk havengebied, werd het dorp omringd door graafmachines en zand.

De eeuwige strijd met het havenbedrijf en de voortdurende onzekerheid over het voortbestaan van Ruigoord en Landjuweel zorgt ervoor dat er ieder jaar gefeest wordt als was het de laatste keer. Bezoekers noemen het er ‘magisch’, ‘een sprookje’ en ‘de leukste camping van Nederland’.

Festivalganger Lizzel Winkelman vermoedt dat het enthousiasme van de festivalgangers ook te maken heeft met de opzet van het festival. „Iedereen heeft er een functie, bij de buren drink je koffie, en weer een ander maakt muziek.” Zelf beweegt Winkelman zich dit weekend voort op stelten. „Maar we zijn geen act, zoals wanneer we optreden op andere festivals”, zegt Winkelman. „Je maakt deel uit van een geheel.”

Landjuweel duurt nog tot zondagavond. Een passe partout kost 35 euro. Dagkaarten kosten vandaag 20 euro, vrijdag en zaterdag 25 euro, zondag 15 euro. Het hele programma is te vinden op http://landjuweelfestival.nl.