Gevilde gezichten grijpen de kijker bij de strot

Tentoonstelling: Bernard Buffet

T/m 10 sept in Gemeentemuseum, Stadhouderskade 41, Den Haag. www.gemeentemuseum.nl

De titel van de tentoonstelling neemt potentiële critici al direct de wind uit de zeilen. Bernard Buffet: een omstreden oeuvre heet het overzicht van de Franse kunstenaar in het Gemeentemuseum Den Haag. Ja, we weten dat Buffets werk niet bepaald geliefd is in serieuze kunstkringen, lijkt het museum met de titel te willen zeggen.

Bernard Buffet (1928-1999) had een schare trouwe fans, onder wie Andy Warhol. Al tijdens Buffets leven werden in Japan twee musea geopend die geheel aan hem gewijd waren. Maar erkenning van serieuze kunstmusea bleef uit. Het Centre Pompidou heeft nooit werk van de schilder aangekocht – en dat stak hem. Hij pleegde in 1999 zelfmoord.

Zijn entree in het naoorlogse Parijs, als zeventienjarige, was spectaculair geweest. Razendsnel maakte Buffet carrière met zijn voorstellingen van smoezelige interieurs die bevolkt werden door graatmagere figuren. Het was de tijd van het existentialisme, en Buffets zwaarmoedige voorstellingen, geschilderd op beddengoed omdat hij zich nog geen schildersdoek kon veroorloven, sloten daar goed bij aan.

De portretten die Buffet in de jaren vijftig maakte, hebben nog wel iets indringends. Met hun bleke gezichten en grote ogen zijn de personages mooi sereen. Maar een decennium later lijkt van die terughoudendheid niets meer overgebleven. In een reeks schilderijen van gevilde gezichten trekt Buffet alle registers open om de kijker bij de strot te grijpen. Bloedrood kleurt het vlees, diep zijn de wonden die door de schilder met veel agressie in de natte verf gekrast zijn. De dramatiek schiet zijn doel compleet voorbij. Het is holle pathetiek.

In dezelfde periode doen de conceptuele en minimalistische kunst hun intrede en Buffets schilderijen ogen opeens hopeloos gedateerd. De kunstwereld kotst de schilder uit, maar het grote publiek blijft hem trouw en bezorgt hem een flink salaris. Zijn galeriehouder Maurice Garnier wijdt zich uitsluitend aan Buffets werk. De schilder zelf begeeft zich dan allang in de jetsetkringen: hij woont op een kasteel in Zuid-Frankrijk en rijdt in een Rolls Royce.

In een halve eeuw tijd schilderde Buffet meer dan achtduizend werken. Het is moeilijk dat gigantische oeuvre op waarde te schatten aan de hand van de kleine zeventig werken op de tentoonstelling. Maar afgaande op deze selectie hoeft Buffet in ieder geval niet alsnog in de kunsthistorische canon te worden bijgezet.

Sandra Smallenburg