Belastingheffing moet goedkoper

Het uitbesteden van de lokale belastingheffing is puur pragmatisch, zeggen de gemeenten Haarlem en Haarlemmermeer. Maar „je kan de belastingen niet privatiseren”.

Belastingheffing behoort tot de primaire taken van de overheid. Net als verdediging van de landsgrens en handhaving van de openbare orde. Toch zijn de gemeenten Haarlem en Haarlemmermeer van plan om hun belastingdiensten onder te brengen in een gezamenlijke NV.

De plannen voor de verzelfstandiging van beide belastingdiensten liggen klaar. In september zullen de gemeenteraden van Haarlem en Haarlemmermeer naar verwachting hun goedkeuring geven en op 1 januari moet de NV van start gaan.

Het voornemen klinkt als een project voor meer markt en minder overheid en de nota waarin het plan wordt uitgewerkt staat bol van het consultancy-jargon (‘Masterplan Focus: Klant’, ‘Go/No-go’, ‘Businessplan’). Des te opmerkelijker dat het Haarlemse gemeentebestuur bestaat uit wethouders van de PvdA, VVD en SP, en dat Haarlemmermeer een college heeft met wethouders van de PvdA, VVD en GroenLinks.

Het gaat puur om pragmatiek, benadrukt de Haarlemse wethouder van Financiën, Chris van Velzen (VVD). Administratieve taken, zoals het maken, versturen en verwerken van aanslagen, zal worden uitbesteed aan de NV. Dit moet tot grotere doelmatigheid en lagere kosten leiden. De politieke verantwoordelijkheid voor de lokale belastingen blijft berusten bij de gemeenten. De juridische vorm van een NV biedt daarnaast ruimte om commerciële diensten aan te bieden. Van Velzen: „Waterschappen, nutsbedrijven en de gemeentelijke belastingdienst bedienen allemaal dezelfde huishoudens.”

De vakbond van overheidspersoneel denkt daar anders over. Ruud Kuin, regiobestuurder van AbvaKabo in de Haarlemmermeer, vreest dat het er om te doen is af te komen van de gemeente-CAO. In een NV met de overheid als aandeelhouder heeft het personeel geen ambtenarenstatus. „Wij zijn faliekant tegen”, aldus Kuin.

Wethouder Van Velzen begrijpt het verzet van de vakbond niet. Er bestaan in veel gemeenten NV’s die taken uitvoeren zoals ophaaldienstenvoor huisvuil en bemiddeling van arbeidsongeschikten of werklozen. Daartegen heeft de vakbeweging nooit bezwaar gemaakt.

Maar een NV voor de gemeentelijke belastingdienst is een landelijke primeur. Noch bij de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG), noch bij het ministerie van Binnenlandse Zaken was men tot vorige week op de hoogte van het plan voor een Belasting-NV in Haarlem en Haarlemmermeer. Maar gemeenten hebben vrijheid hun eigen juridische model te kiezen en zolang ze binnen de wet blijven, zijn er geen bezwaren.

Volgens Jit Peters, hoogleraar staats- en bestuursrecht van de Universiteit van Amsterdam, is het niet zo eenvoudig. Belastingheffing moet volgens de Gemeentewet door de gemeente worden uitgevoerd. „Dat kun je niet privatiseren”, zegt Peters. De constructie waarvoor gekozen lijkt te worden om de directie van de NV aan te stellen als onbezoldigde ambtenaren,noemt hij een noodgreep.

Wel blijven de rechten van burgers en bedrijven om beroep- en bezwaarschriften in te dienen van kracht als de lokale belastingheffing wordt uitbesteed aan een NV die bestuursrechterlijke bevoegdheden uitoefent, aldus Peters.

Maar de hoogleraar vraagt zich af of het argument dat uitbesteding de belastingheffing goedkoper zal maken, waar zal blijken. „Dat valt in de praktijk vaak tegen. Je zult zien dat je discussie krijgt of de directeur van de Belasting NV meer mag verdienen dan de wethouder”, zegt hij, verwijzend naar de jaarlijks terugkerende Haagse discussies over de salarissen van topambtenaren en de minister-president.

Gemeenten, aldus Peters, kunnen op belastinggebied ook samenwerken in een publiekrechterlijke organisatie zonder voor verzelfstandiging te kiezen.

Zo is bij andere gemeenten sprake van samenwerkende belastingdiensten. In Zuid-Holland werken 18 kleinere gemeenten samen bij de heffing en invordering van lokale belastingen en de vaststelling van de onroerende zaakbelasting. Dat doen ze in een zogenoemde gemeenschappelijke regeling als zelfstandige overheidsorganisatie. Ook in Noord-Holland hebben een aantal gemeenten hun belastingactiviteiten gebundeld. Nergens gebeurt dit in NV-vorm. Het personeel behoudt hierbij zijn ambtenarenstatus.