Zomerkerk biedt toerist luisterend oor

In de zomer proberen kerken in het hele land de aandacht van toeristen te vangen. „We willen laten zien dat je als gelovige ook een opgewekt mens kunt zijn.”

Een meisje van een jaar of zes staat met haar oma bij de doopvont van de oude hervormde kerk in de Zeeuwse badplaats Renesse. „Kijk, meestal zit hier water in”, zegt oma. „Als mensen de kerk in komen, dan steken ze hier hun vingers in en dan slaan ze daar een kruis mee”, doet oma voor. „Dat klopt toch?” Vragend kijkt ze recreatiepastor Marian Gaanderse aan. „Niet helemaal”, antwoordt die, „wat u bedoelt, is een bakje voor wijwater, zoals ze in katholieke kerken hebben. Dit is een doopvont, die gebruikt wordt bij de doop van kinderen.”

Kerk en georganiseerd geloof zijn uit, maar voor religiositeit en spiritualiteit is toenemende belangstelling, ook in vakantietijd. Kerken in het hele land ontwikkelen daarom uiteenlopende activiteiten ten behoeve van de toeristen.

Met het oog op de tienduizenden badgasten die Renesse en omstreken in de zomer bezoeken, is de Jacobuskerk elke ochtend open. In het koor wordt een leestafel ingericht, kinderen kunnen er terecht in een speelhoek en er wordt koffie geschonken, terwijl organisten voor een passende muzikale omlijsting zorgen. Bovendien kan op woensdag en zaterdag de toren van de kerk worden beklommen.

Marian Gaanderse: „De mensen zijn vaak verrast als ze hier binnen komen. Ze lopen even een kerk binnen, denken ze. Ze vertellen weer attent gemaakt te worden op dingen van vroeger, die ze vergeten waren. Vaak krijg ik verhalen te horen over hoe ze in hun jeugd hun kerkgang beleefden. Er komen herinneringen en emoties boven die ver naar achteren geschoven waren.”

Recreatiepastor Tineke Neeleman: „De openstelling van de kerk in Renesse is een van de resultaten van een samenwerkingsproject van zeven kerken op de kop van Schouwen. De rooms-katholieke, hervormde, gereformeerde en christelijke-gereformeerde kerk hebben samen Windkracht 8 opgezet, een organisatie die kerkelijke activiteiten voor toeristen coördineert. In totaal doen er zo’n vijftig medewerkers uit alle kerken aan mee. We organiseren bijvoorbeeld wekelijks een wandeling naar Slot Moermond, in Haamstede is er elke vrijdag een kerkconcert en in Burgh worden verhalen verteld rondom een vuurkorf, er worden gedichten gelezen op het strand. Het idee achter al deze activiteiten is dat we de kerk een ander gezicht geven.”

De dagelijkse openstelling van de kerk blijkt in een behoefte te voorzien. Op dagen dat ook de toren kan worden beklommen, telt men soms vijfhonderd bezoekers. Een van hen is Marina Bastmeijer-Vink (53) uit Gorinchem, die bij het stiltecentrum staat. Daar ligt een boek waarin bezoekers gedachten kunnen noteren.

„Tijdens een bezoek aan Peru raakte ik ontroerd toen daar in een kerk een lied werd gezongen dat ik zelf ook kende”, zegt ze. „Zover uit elkaar en dat je dan hetzelfde lied aanheft. Datzelfde heb ik hier in de Jacobuskerk, waar vijfhonderd jaar geleden al mensen bijeenkwamen om hun kinderen te laten dopen, hun huwelijk te sluiten en hun doden te begraven.” „In het verleden waren het vaak alleen de katholieke kerken die open waren, het is goed dat nu ook protestantse kerken steeds meer open zijn”, zegt Willemien Verbunt-Remeijnse uit Tilburg

Marian Gaanderse en Tineke Neeleman werken deze dag samen met de Duitse predikant Thomas Stockkamp uit Krefeld, die elk jaar door de Evangelische Kirche in Duitsland wordt uitgezonden voor werk onder Duitse toeristen in Zeeland. Sinds eind jaren tachtig komt hij in Zeeland. ’s Zondags preekt hij zowel in Zoutelande als in Renesse. Door de week is hij een luisterend oor voor Duitse badgasten. Stockkamp: „Mensen vertellen je soms over hun slechte ervaringen met de gemeente waar ze vandaan komen en waaruit ze soms zijn vertrokken. Het is goed dat ze dan dat verhaal op deze plaats kwijt kunnen.”

In het kerkelijk werk onder toeristen verschuift het accent van spreken naar luisteren. Geen campingdiensten, maar bijvoorbeeld kijken naar kunst. Geen preken, maar pastoraat. Op het Recreatieoord Hoek van Holland, met huisjes van mensen uit de Randstad, werden in het verleden kerkdiensten georganiseerd, maar dat gebeurt de laatste jaren niet meer. De Protestantse Kerk zorgt er nog wel voor een pastoraal oor. Hanja van Essen woont er elke zomer met man en kinderen een aantal weken. „De meeste mensen hier zijn onbekend met het verschijnsel kerk. We willen laten zien dat je als gelovige ook gewoon een opgewekt mens kunt zijn. Als ik ’s avonds in de bar een glaasje port drink, dan kan je de vraag krijgen: mag jij van je geloof wel in de bar hangen? Maar juist daar vind je mensen die behoefte hebben aan aanspraak.” Het is overigens hoogst zelden dat iemand zo in de knoop zit dat we regelmatig een pastoraal gesprek met hem of haar moeten hebben, zegt Van Essen.

Ook in het Brabantse Chaam zorgt een werkgroep van de gezamenlijke kerken er in de zomermaanden voor dat er op de grote campings pastores aanwezig zijn. Een van hen is Jan Monden. Elk hoogseizoen zit hij op de camping Ponderosa, met 2.500 vaste gasten, vooral uit Rotterdam en Den Haag. Monden: „Ik houd nauw contact met de eigenaar, die veel weet van het wel en wee van de gasten. Als je hoort dat een echtpaar vijftig jaar getrouwd is, dan ga je erheen. Mensen die een sterfgeval in hun directe omgeving meegemaakt hebben, willen hun verhaal kwijt. Maar het is wel zaak dat je eerst voorzichtig aftast. Sommige mensen vinden een pastor bedreigend. De kerk heeft bij veel mensen brandplekken achtergelaten.”

Campingeigenaar Marly Hendrickx stelt het werk van Jan Monden op prijs. Elk jaar zorgt ze voor een gratis kampeerplaats voor de campingpastor. Een bordje in de vorm van een kerk naast zijn caravan en een badge maken hem voor iedereen aanspreekbaar. De pastor kan er op zijn eigen manier toe bijdragen dat de gasten zich thuisvoelen, net zoals het animatieteam en de jongerenwerker die bij de camping in dienst zijn. „Maar het maakt wel uit, hebben we gemerkt, wat voor persoon de pastor is. Je moet niet iemand hebben die gaat evangeliseren of de mensen zegt hoe ze zich moeten gedragen, zoals in het verleden wel eens voorkwam. Dat werkt niet en zorgt alleen maar voor onrust.”