Othello, de pleeborstel

‘Ik geloof niet in herauflesen.” Een week later spookt het zinnetje nog steeds in mijn alfa- hersentjes. Voormalig chauffeur van Bibliobus Jeltje van Nieuwenhoven zei het een week geleden in Zomergasten. Bibliothecaresse én PvdA’er én geen verheffingsideaal, dat is bizar!

De bibliotheek was mijn tweede thuis. Een verkapte crèche. Mijn moeder kon me er uren achterlaten. Op mijn twaalfde was de jeugdafdeling ‘op’. Ik mocht naar de volwassenen. Wat een hemel van beloofde boeken leek, bleek een hel. Ik herinner me haarscherp de totale eenzaamheid. Weg waren de O.Preusslers, Beckmans, Evert Hartmans. De enige handleiding vormden de logo’s op de rug: een huisje (streekroman), een pistool (spanning) en drie suffe balletjes op elkaar (science fiction). Boos. Je staat midden in een schatkamer en je kan er niet in.

Gerrit Pleiter, leraar Nederlands kwam precies op tijd. Rukte Hannes Meinkema en The Omen uit mijn handen. Die onzin was verboden. Hij had zes jaar om ons met kwaliteit om de oren te slaan en zou die kans grijpen. Prees je als je boeken las waar geen samenvattingen van waren, las elke dag een gedicht uit Gerrit Komrij’s verzamelbundel en vond dat je ouders een abonnement op NRC Handelsblad moesten nemen. Ik heb me er dankzij hem weer ‘bovenop’ gelezen.

Thomas Vaessens, hoogleraar Nederlands aan de Universiteit van Amsterdam, zei dit weekend in het Financieel Daglad dat er andere strategieën gevonden moeten worden om jongeren te laten lezen. Ze accepteren niet wat de leraar vindt", omdat voor hen de geschiedenis een gemanipuleerd verhaal is: ze weten dat elk verhaal doorspekt is met belangen. Maar dat is toch les één die je krijgt bij literatuur? Over perspectief, subjectiviteit, werkelijkheden die geen waarheden zijn?

Verplaatsing in de leefwereld van jongeren is essentieel, maar net zo belangrijk, of nog belangrijker in deze tijd van overvloed zijn de gidsen, de pleiters voor kwaliteit, die hun eigen subjectiviteit onder ogen zien en duiden. Maar ik heb dan ook een bildungsideaal. Net als de Gamma die een pleeborstel ‘Othello’ noemt.

Ellen Walraven

Algemeen directeur van politiek en cultureel centrum De Balie in Amsterdam.