Een miljoen meer of minder maakt niet uit

Sharon Weinberger: Imaginary Weapons. A Journey Through the Pentagon’s Scientific Underworld Nation Books, 270 blz. € 16,40.

In 1999 kwam bij een interview met een ontwerper van atoomwapens van het Sandia National Laboratory de miniaturisering van kernladingen ter sprake. De Verenigde Staten hadden zichzelf een moratorium op de ontwikkeling van nieuwe kernwapens opgelegd, dus ook van deze mininukes. Maar het kón volgens de ontwerper wel degelijk. ‘In theorie zouden we zelfs een nucleaire handgranaat kunnen ontwerpen.’ Niet dat je daar iets aan had, voegde hij er meteen aan toe, want de gooier zou de blast niet overleven. Maar, zei hij, ‘er zou zich vast wel een marinier als vrijwilliger komen aanmelden’. De aanwezigen barstten in lachen uit.

Uit Imaginary Weapons van Sharon Weinberger, hoofdredacteur van het Amerikaanse militaire vakblad DTI, blijkt nu dat op dat moment niet alle Sandia-medewerkers het ontwikkelen van een nucleaire handgranaat onzinnig vonden. Sterker, een ontwerp hiervoor van een hoogleraar natuurkunde Carl Collins van de Universiteit van Texas, gooit hoge ogen binnen het Pentagon en de defensie-industrie. Productie wordt serieus overwogen. En dat, zo schrijft Weinberger, terwijl het ontwerp is gebaseerd op natuurkundige lariekoek, slim verkocht door een wetenschappelijke parvenu. Maar Imaginary Weapons gaat over meer dan over een enkele high-tech knol die het Pentagon zich als een citroen heeft laten aansmeren. Weinberger legt bloot hoe het Pentagon en de kluwen onderzoeksinstellingen, adviesorganen en defensie-industrieën de controlemechanismen moedwillig negeren zodra de vage belofte van exotisch wapentuig, een silver bullet, gloort. Binnen de muren van het militair-industriële complex gelden nu eenmaal andere criteria voor wetenschappelijk onderzoek dan bij openbare onderzoeksinstellingen. Enkele handtekeningen van geïnteresseerde kopstukken volstaan meestal om een paar miljoen dollar voor vervolgonderzoek vrij te maken. Op een miljoen dollar meer of minder kijken ze niet bij een jaarlijks defensiebudget van een half biljoen dollar.

Imaginary Weapons legt nog iets uit: hoe grote projecten om kantoorpolitieke en financiële redenen een eigen momentum kunnen krijgen en dat ze, ook als de bestaansredenen tussentijds zijn vervallen, toch nauwelijks meer te stoppen zijn.

Weinberger interviewt verschillende Pentagon-functionarissen die menen dat alleen al de theorie voor een mogelijke fenomenale bom genoeg is. Het spookbeeld dat Russen, Chinezen of terroristen al meer over de geheimen van atoomwapens aan de weet zouden zijn gekomen dan het militaire establishment van de Verenigde Staten is voldoende reden om de kraan van het onderzoeksgeld helemaal open te draaien. De wetenschappelijke bewijslast wordt daarmee, met andere woorden, omgedraaid.

Menno Steketee