De das is op de weg terug

Er zijn nu vier keer zoveel dassen in Nederland als vijfentwintig jaar geleden. Als het deltaplan van dassenman Jaap Dirkmaat wordt uitgevoerd, gaat het nog beter.

Behoud en herstel van streeklandschappen, dat wil de jonge Vereniging Nederlands Cultuurlandschap. „Een naam die de indruk wekt van een keurige club die al jaren bestaat”, zegt voorzitter Jaap Dirkmaat. De dwarsligger van Das & Boom, de schrik van overheden en natuurorganisaties? Ja die. Dirkmaat ligt niet meer voor bulldozers. Hij spant geen procedures meer aan om het rijk aan zijn eigen wetten te houden. Dat vertraagt hooguit de verwoesting van landschap en natuur. Nee, Dirkmaat kiest een positieve insteek: verbetering van het landschap. De opvang van dassen gaat ondertussen door, en dassen zouden enorm profiteren van het door Dirkmaat beoogde landschap met hagen, houtwallen en knotwilgen. Als het aan hem ligt worden alle bestaande 200 duizend kilometer perceelsranden daarmee opgeluisterd. Aanleg en onderhoud daarvan kost 600 miljoen euro per jaar, nog geen tien procent van wat het landschap nu al opbrengt aan toerisme. Half juli schaarden 33 organisaties zich achter dit deltaplan voor het landschap, onder wie Staatsbosbeheer, Natuurmonumenten, LTO Nederland en Arcadis.

Er zijn nu vier keer zoveel dassen als vijfentwintig jaar geleden. Rond die tijd ontdekt de jonge Dirkmaat zijn eerste dassenburcht. Vlakbij is een snelweg gepland. In de encyclopedie leest hij over dassen: ‘Bedreigd. Wordt vaak doodgereden.’

Hij bestudeert het dier en helpt biologiestudenten met een onderzoek naar dassen. Het Rijksinstituut voor Natuurbeheer (RIN) wil weten hoeveel dassentunnels er onder de weg nodig zijn. Dirkmaat: „‘Elke 250 meter?’ Toen riep de dassenman van het RIN, Kruizinga, ‘geen sprake van!’ Het ging die man niet om de dassen, maar om de wegenbouwers. Wij dropen af door de gang. Uit een deur wenkte een vinger. Wij naar binnen. Een man toonde ons een brief van Kruizinga aan Rijkswaterstaat. Drie jaar eerder schreef hij al dat twee tunnels genoeg waren!”

Dirkmaat regelt vervangende dienstplicht bij het RIN en analyseert de infrastructuurplannen voor een gebied met honderd dassen. De plannen betekenen het eind van tachtig dassen. „Kruizinga was des duivels”, lacht Dirkmaat. Andermaal schiet een collega te hulp: Broekhuizen, die hem adviseert een organisatie op te richten. Dat wordt Das & Boom. Dirkmaat: „Hij ried me aan Kamerleden te bellen. Maar wat moest ik dan zeggen? Hij gaf me een handleiding van Godfried Bomans voor kamervragen.” Met Bomans op zak bestookt Dirkmaat Kamerleden. „Weet u dat er tachtig dassen door die geplande weg tussen A en B bedreigd worden? En wat gaat u daaraan doen?” De PvdA stelt zijn vragen vervolgens in de kamer. Minister Braks van LNV heeft het er maar lastig mee. Zijn ambtenaren raadplegen het RIN. Daar polst men wie er verstand heeft van dassen. Broekhuizen meldt zich eerder dan Kruizinga, en geeft de vragen aan Dirkmaat. „Ik schreef dus de antwoorden op mijn eigen vragen!” Dirkmaat suggereerde een dassenberaad. Dat kwam er vervolgens, met allerlei ambtelijke instanties erin en natuurlijk Das & Boom.

„Iedereen wilde een dassenaantal als doel”, herinnert Dirkmaat zich, „maar niemand wist hoeveel. Mij kon dat aantal niets schelen, als we de achteruitgang maar zouden kenteren. Toen stelde iemand van de Vereniging van Zoogdierkunde vijfjarenplannen voor. Hij bracht dat lollig en vervolgens ging iedereen akkoord, opgelucht dat tenminste iemand wist waarover hij het had. Tijdens het eerste vijfjarenplan zou de achteruitgang stoppen. Daarna moesten de populaties groeien. De derde vijf jaar zou de optimale dichtheid bereikt worden. De optimale dichtheid... wisten wij veel!”

Het dassenplan, een stapel stencils, was in 1984 het eerste soortbeschermingsplan. Das & Boom zorgde ervoor dat het niet bij stencils bleef. Tegenwoordig wonen in Nederland ruim vierduizend dassen in elfhonderd dassenburchten. En als Dirkmaats deltaplan voor het landschap maar voor een klein deel wordt uitgevoerd, komen er vast nog meer dassen. De Vereniging Nederlands Cultuurlandschap maakt er werk van. Op diverse plekken zijn al honderden meters heg, haag en houtwal aangelegd of hersteld.

Meer informatie over het deltaplan van Dirkmaat op www.nederlandscultuurlandschap.nl