In akkoord Kiev zijn echte thema’s niet behandeld

In Oekraïne regeren aartsrivalen met en naast elkaar. De wapenstilstand zal niet lang stand houden, denken waarnemers in Kiev.

In Kiev is de regering van Viktor Janoekovitsj aan de slag gegaan – een regering waarin zijn pro-Russische Partij der Regio’s samengaat met kopstukken van de partij Ons Oekraïne van Janoekovitsj’ aartsvijand Viktor Joesjtsjenko, president. Janoekovitsj kreeg vrijdagavond in het parlement de steun van zijn eigen partij, de socialisten, de communisten en een deel van de fractie van Ons Oekraïne. De partij van de radicale pro-oranje ex-premier Joelia Timosjenko – boos en beledigd – bleef weg.

Eén belangrijke beslissing nam het parlement meteen: het koos de vijf nog ontbrekende rechters in het Constitutionele Hof, dat nu na maanden weer aan de slag kan. Helemaal zonder obstakels ging dat niet, want de rechter die door Ons Oekraïne was gekandideerd, werd pas in tweede instantie gekozen. In de nieuwe regering zitten op twee sleutelposten medestanders van Joesjtsjenko: minister van Buitenlandse Zaken, Boris Tarassioek, en minister van Defensie Anatoli Gritsenko zijn overtuigde voorstanders van een pro-westerse koers. Janoekovitsj’ aanhangers bezetten de economische ministeries.

In zijn eerste beleidsuitspraak beloofde Janoekovitsj gisteren een eind te maken aan de „ruzies” met Rusland over zaken als de gasprijs en de beoogde toetreding van Oekraïne tot de NAVO. „We moeten ophouden te ruziën met onze buren en leren elkaar met respect te behandelen.” Rusland, zo voegde hij toe, is „een belangrijke partner” van Oekraïne. Als Oekraïense politici vragen stellen bij de prijs die Rusland voor zijn gas vraagt, doen ze dat – aldus Janoekovitsj – vooral „als onderdeel van hun politieke spel”. „Het is niet mogelijk op deze [prijs]akkoorden terug te komen. We zijn heel goed in staat om te onderhandelen.”

Janoekovitsj treedt aan op basis van een reeks afspraken met president Joesjtsjenko, die in die afspraken de resultaten van de Oranje Revolutie van eind 2004 probeert te redden – alleen op basis van die deal was hij bereid zijn aartsvijand als premier te accepteren. Het is, zo vinden waarnemers en analisten in Kiev unaniem, een smalle basis, en ook een die het eind van Joesjtsjenko’s Ons Oekraïne kan inluiden: het aantreden van Janoekovitsj is immers een peilloze teleurstelling voor de honderdduizenden die eind 2004 de straat op gingen om juist hem te weren.

Voor die waarnemers is de politieke crisis tussen het ‘oranje’ en het ‘blauwe’ kamp niet beëindigd, maar ‘weggestopt’ – het is een kwestie van tijd voordat beide kampen weer ruzie krijgen. Er bestaat tussen beide kampen geen echte politieke overeenstemming en er zijn ook geen gemeenschappelijke belangen, zo schreef gisteren het blad Dzerkalo Tyjnia.

Volgens analist Miroslav Popovitsj gaat het compromis tussen Joesjtsjenko en Janoekovitsj ook niet over „werkelijk brandende problemen”. Het gaat over tweederangs zaken als het Russisch als staatstaal – een probleem waar niemand van wakker ligt – en het NAVO-lidmaatschap, waarover uiteindelijk per referendum wordt beslist door het volk. Het was voor Janoekovitsj, tegenstander van het lidmaatschap, makkelijk om ermee in te stemmen: uiteindelijk wordt het hoogstwaarschijnlijk toch afgewezen.

Over „echt pijnlijke” onderwerpen staat niets in het akkoord, aldus Popovitsj gisteren in een tv-debat. Die pijnlijke thema’s zijn de vraag „of Oekraïne zijn tijdens de Oranje Revolutie bevochten democratie zal vasthouden” en de vraag „welke strategie voor de economische ontwikkeling” wordt gekozen. Als Oekraïne zich economisch op Rusland gaat richten „kun je het land vaarwel zeggen”, aldus Popovitsj. „Rusland geeft niets zomaar weg. Het wil één ding bereiken: het moet er zeker van zijn dat niets van de oranje ideologie en praktijk de geleide democratie in Rusland bedreigt.” En dat betekent weinig goeds voor het oranje gedachtegoed in Oekraïne zelf.

Een collega, Andrej Jermolajev, zei in hetzelfde debat dat „de politieke oorlog is beëindigd met een politiek bestand” dat „niet lang zal duren”. Volgens hem is er geen regering-Janoekovitsj. „Er is een regering van een pact waarover Janoekovitsj presideert, en waarin diverse groepen zijn verenigd die consensus moeten bereiken”. Janoekovitsj, aldus Jermolajev, is geen creatieve politicus. „Maar hij is wel een politicus met wie zaken kunnen worden gedaan.” Het denkbeeld dat Janoekovitsj een „alternatief centrum” zal worden naast president Joesjtsjenko wees Jermolajev af. „Hij wordt eerder een communicatiecentrum [naast Joesjtsjenko]. Hij wordt een klassieke conservatieve premier met een stabiliseringsbeleid, géén beleid dat tot doorbraken leidt.”