Melk voor baby van een ander

In sommige landen zijn ‘moedermelkbanken’ voor vrouwen met te weinig moedermelk gangbaar. In Nederland vraagt het Moedermelk Netwerk nu geld van de overheid.

Vijftien liter moedermelk had Jolanda Rus in de diepvries liggen. De melk had ze afgekolfd uit haar rechterborst. Omdat ze haar baby verkeerd had aangelegd, was die borst te pijnlijk geworden voor het zogen. Jolanda voedt haar zoontje nog steeds met haar ene borst en kolft de andere af. „Ik bewaarde de melk als noodvoorraadje”, zegt ze. „Maar de diepvries raakte vol. Zonde om weg te gooien, dacht ik. Misschien kan ik er iemand blij mee maken.”

Via internet hoorde ze over het Moedermelk Netwerk, dat melkdonors in contact brengt met vrouwen die tekort aan melk hebben. Ze meldde zich aan, maar vond zelf een geïnteresseerde moeder, ook via internet. Het Moedermelk Netwerk regelde wel een bloedtest, om te onderzoeken of Jolanda geen besmettelijke ziektes had die ze op de baby zou kunnen overdragen. Want moedermelk wordt gemaakt uit bloed.

De ontvangende moeder woont vlakbij. Ze wil anoniem blijven. Bijna niemand weet dat haar zoontje van vier maanden melk drinkt van een andere vrouw. „We waren bang voor de reacties. Toen hebben we besloten het aan niemand te vertellen.”

Vorig jaar oktober begon Chella Verhoeven het Moedermelk Netwerk, in haar eentje houdt ze het draaiende. Ze knutselde een website in elkaar, plaatste oproepen op internetfora en verstuurde persberichten. Al gauw had ze zeventig donormoeders. Het aantal aanvragen ligt een stuk lager. Toch lukt het niet altijd om een vraagmoeder te helpen: donoren wonen veelal in de Randstad, op het platteland is soms niemand te vinden.

Elf kinderen hebben inmiddels via het netwerk melk gekregen. Soms van één donormoeder, soms van verschillende. Vier aanvragen lopen nog. Alleen moeders die niet zelf kunnen voeden, bijvoorbeeld omdat ze een borstoperatie hebben gehad, worden geholpen.

Jolanda Rus wilde haar kind graag borstvoeding geven omdat er in haar familie maagdarmstoornissen voor komen, en moedermelk de kans daarop verkleint. Maar het zogen viel niet mee. De voeding kwam niet goed op gang. Haar zoontje moest aanvullende kunstvoeding krijgen. Doordat hij uit de fles dronk, liep haar eigen melkproductie terug.

Moedermelk Donormelk stuit in Nederland veelal op afkeer

„Hij was zo dun, je kon zijn ribbetjes tellen”, vertelt ze. „De melk van Jolanda deed wonderen. Hij zit nu bovenin de groeicurve van het consultatiebureau.” De eerste ‘vreemde’ flessen „voelden nog raar”, nu is ze er helemaal aan gewend. Zeshonderd milliliter krijgt het jongetje van zijn eigen moeder, vierhonderd van de donormoeder.

Onlangs heeft de vraagmoeder het verhaal aan haar eigen moeder opgebiecht. Die reageerde boos. „Ze voelt zich aangevallen, omdat zij mij vroeger kunstvoeding heeft gegeven. En ze vindt het vies. Ze zegt: je weet niet wat de donormoeder eet en hoe ze leeft. Misschien heeft ze wel aids. Ik zeg dan: wíj drinken melk van de koe, een andere soort. Maar daar luistert ze niet naar. Als je een beetje je best doet voor borstvoeding, word je al snel gezien als obsessief.”

Aan goodwill bij moeders ontbreekt het niet. Wat wel ontbreekt, zijn heldere juridische richtlijnen, en geld om het netwerk uit te breiden tot een professionele moedermelkbank waar melk centraal en anoniem (maar wel getest) wordt ingezameld. In het buitenland bestaan wel officiële moedermelkbanken. Verhoeven kreeg van een Duitse moedermelkbank de officiële Leitlinien. „Daar houd ik mij nu aan.” Zo adviseert ze moeders de melk te pasteuriseren.

De kosten van het Moedermelk Netwerk zijn laag. De vraagmoeders betalen het bloedonderzoek van de donoren (ruim 60 euro), en zorgen zelf voor het transport.

Het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS) wees een subsidieaanvraag (ongeveer 2.000 euro) eerder af. Verhoeven heeft nu nog een bezwaarprocedure lopen. Een woordvoerder van VWS is sceptisch: „Wij ondersteunen voeding van baby’s door hun eigen moeder. Kunnen vrouwen niet zelf voeden, dan is er een prima alternatief: kunstvoeding.” Het ministerie meent dat er bezwaren kleven aan een grootschalige moedermelkbank, die Verhoeven voor ogen heeft. „Het gaat dan om handel, ook al wordt er geen geld voor de melk betaald. Dan gelden de zeer strenge regels van de Warenwet. Want je zou maar een keer besmette melk hebben. Dan staan de kranten er vol van.” Aan die eisen voldoen is zo duur, meent het ministerie, dat het niet opweegt tegen de opbrengst.

Lactatiedeskundige Myrte van Lonkhuijsen van het Borstvoedingscentrum in Amsterdam vindt het een voordeel dat het Moedermelk Netwerk kleinschalig en informeel is. „Een echte bank is anoniem en veel riskanter als er niet zou worden gecontroleerd. De lijnen van dit netwerk zijn kort, de vrouwen die doneren en ontvangen, kennen elkaar.”

Van Lonkhuijsen denkt dat Nederland nog niet rijp is voor een echte moedermelkbank. „In ons land wordt, anders dan in andere landen, moedermelk beschouwd als één van de vormen van babyvoeding, niet als de beste.” Bovendien wordt er in Nederland vaak met afkeer aangekeken tegen donormelk. Van Lonkhuijsen: „Moedermelk is heel emotioneel materiaal.” Emotioneel, omdat het intiem is, omdat het voor de kwetsbare doelgroep van kinderen is, en omdat het allerlei heftige gevoelens oproept: „Van fanatisme tot schuldgevoel en weerzin.”

Is melk van een ‘vreemde’ moeder ook wel net zo gezond als melk van de eigen moeder? De melk die een vrouw maakt, past zich aan aan de leeftijd van haar kind, erkent Verhoeven. „Bij het matchen van moeders proberen we daar rekening mee te houden. Maar als dat niet gaat, is moedermelk altijd nog gezonder dan kunstvoeding.”

Ilse Beemsterboer uit Haarlem gaat nu elke drie weken naar Almere om melk op te halen voor haar dochtertje, maar ze moest wel over een drempel heen. „De melk van onze eerste donormoeder rook heel sterk, maar daar wen je aan. De melk van de tweede heb ik zelfs geproefd, die smaakte net als mijn eigen melk.” Haar dochter Anique (nu zeven maanden), krijgt donormelk omdat Ilse zelf te weinig had. Ze wilde volledig moedermelk geven, omdat ze zelf voedselallergie heeft en een zeer ernstig, erfelijk eczeem. „Altijd jeuk, altijd pijn, en het kan er vervelend uitzien. Dat wilde ik mijn kind besparen.” Van borstvoeding is bekend dat het de kans op allergieën kan verkleinen.

De eerste donormoeder stopte na enkele maanden, omdat ze toen nog maar net genoeg melk had voor haar eigen kind. Twee anderen namen haar plaats in. Eén kolft op haar werk speciaal voor Anique. Ilse is hen intens dankbaar als ze kijkt naar het gladde babyhuidje van haar dochter, zonder een spoor van eczeem. „Meestal manifesteren die verschijnselen zich al bij baby’s van drie maanden, zei de kinderarts ons.”

Rectificatie / Gerectificeerd

In het artikel ‘Melk voor baby van een ander’ (5 augustus, pagina 1) staat dat Jolanda Rus haar kind borstvoeding wilde geven omdat in haar familie maagdarmstoornissen voorkomen. Het ging echter over de anonieme vraagmoeder.