Een ode aan ‘meester’ Balenciaga

Tentoonstelling: Balenciaga Paris. Tot 28 januari. Les arts decoratifs, 107, Rue de Rivoli, Open: di-vr 11-18. za-zo: 10-18. Ma dicht. Tel.: 0033-1-44 55 5750, www.lesartsdecoratifs.fr

In het Parijse modemuseum Les Arts Decoratief imponeert een avondjurk van drie gestapelde bollen. Al even indrukwekkend is een spectaculaire cape met een kraag als een ontluikende bloem. Mantels staan er als een huis. Op Balenciaga Paris worden ruim 150 stukken geëxposeerd die Christóbal Balenciaga ontwierp tussen 1935 en 1968. Aan het eind van de expositie mengen de ‘oude’ Balenciaga’s zich met twintig eigentijdse outfits van Balenciaga’s huidige ontwerper, Nicolas Ghesquière. Balenciaga Paris is goed getimed. Het is de hoogste tijd om een nieuwe generatie te laten kennismaken met Balenciaga (1895-1972). Als bedenker, in de jaren ’50, van een nieuw, van het lichaam afstaand silhouet beïnvloedt de Spanjaard nog steeds talloze ontwerpers.

De expositie is ook te danken aan Nicolas Ghesquière, sinds 1997 artistiek directeur van Balenciaga. De 35-jarige Fransman slaagde, waarin zijn voorganger de Nederlander Joseph Thimister faalde: het wakker kussen van The Sleeping Beauty, zoals de ontwerper het ingedutte modehuis onlangs omschreef in een interview.

Ghesquière presteerde dit niet door Balenciaga’s klassiekers klakkeloos te kopiëren. Integendeel zelfs. In zijn eerste shows meed hij de Balenciaga-archieven en experimenteerde hij veel, met als resultaat een merkwaardige mix van een neo-barokke en ook futuristische ontwerpstijl. Zijn eigenzinnigheid maakt hem, net als Balenciaga in zijn gloriejaren, tot lieveling van de modepers.

De expositie opent met een dramatische, tot aan de grond vallende zwarte cape uit 1935. Het opmerkelijke ontwerp illustreert al de sculpturale stijl waarmee de ontwerper vijftien jaar later zal doorbreken. Toch is aan de omringende ontwerpen te zien dat Balenciaga – die ooit in het Spaanse San Sebastian begon met patronen van Chanel en Schiaparelli uit Parijs – lang zoekt naar een eigen handschrift. Zijn geborduurde bolero’s, avondjurken met gladde lijfjes en gerende rokken uit de jaren dertig zijn inwisselbaar met die van zijn meer illustere tijdgenoten. Dat Balenciaga een visionaire blik heeft, bewijst hij eerst in 1943 met een sterk getailleerd mantelpak met wijdde rok. Het is het silhouet waarmee Christian Dior onder de naam New Look vier jaar later triomfeert, en nog jaren op zal voortborduren.

Op Balenciaga Paris staan de belangrijkste trends bij het thema ‘les icones’: de wonderlijke robe ajuste, opbollend van voren en plat van achteren, de robe sac, een rechtvallende strapless kokerjurk en de baby doll, een wijduitstaande soort tentjurk – maar hoe adembenemend elegant! Een filmpje van een show uit 1964 toont helaas niet Balenciaga’s meest spannende ontwerpen. De bejaarde couturier werkt dan al – om de veranderde tijdsgeest met de oprukkende minimode bij te benen – met jonge assistenten als André Courrèges. Een met een gordijn van zilveren ringetjes overdekt mini- jurkje uit 1964 oogt als een verfijnde uitvoering van een ontwerp uit de Space-age look waarmee Courrèges datzelfde jaar de modewereld op zijn kop zet.

Balenciaga weigerde, anders dan andere couturiers, tot op het laatst zich te verlagen met mode in serieproductie. Prêt-à-porter vond hij beneden zijn stand. In 1968, na een carrière van een halve eeuw, sluit hij zijn couturehuis. Hoe Ghesquière met zijn contrasterende hippe prêt-à-porter het label veertig jaar later weer toonaangevend maakt, is op Balenciaga Paris voor een breed publiek misschien moeilijk te begrijpen. Zijn kracht ligt niet in een uitgesproken vormentaal of technische perfectie, maar in heftige decoraties en reliëf. Zoals duidelijk zichtbaar in enkele snoeperige, uit golven ruches bestaande jurkjes en een berg wolkluwen die een jas verbeeldt. Op de catwalk doen de altijd fantastisch gestylde creaties van Ghesquière het goed. In het modemuseum, naast de echte Balenciaga’s, ogen sommige ontwerpen echter als kitsch. Ze worden eigenlijk totaal weggevaagd door de legendarische Balenciaga. Maar de meester zelf kwam ook pas na tien jaar op dreef, zoals goed te zien is op deze gedegen expositie.