Ze zingt Pessoa maar ook Bløf

De Portugese Cristina Branco werd in Nederland een ster als fadozangeres, maar ze wil geen typische fadista zijn.

„Dat hele fado-gedoe is een beetje een hype.”

„U mag best een beetje bewegen, het hoeft niet zo vormelijk. Laten we het gezellig maken”, zegt de zangeres tien minuten na het begin van het concert. De zaal begint gehoorzaam te roezemoezen, maar houdt daar schielijk mee op bij Fim’dat. Volgens het programmaboekje gaat het lied over „verdriet om een liefde die zoet moest zijn, maar die gewelddadig is en door zijn buitensporigheid vernietiging inhoudt”. Gezellig.

De oproep van de jonge zangeres is ook strijdig met hoe ze op het podium staat. Ze draagt een donkere avondjurk, heeft het haar in een strenge knot en is gewapend met een stola, waarmee ze vooral staat te frunniken. „Als u zich ontspant, dan blijf ik knijpen en trekken”, zegt ze. „Ik was krankzinnige nerveus”, bekent Cristina Branco bijna acht jaar later vanuit Parijs over haar debuut in de Kleine Zaal van het Concertgebouw. Ze ziet het nog voor zich: „die chique zaal en al die ernstig kijkende mensen”. Ze weet ook nog hoe verrast ze was dat het toch goed afliep. Met neuriënde mensen bij Tudo isto é fado en als toegift Barco Negro, dat ze nog steeds op haar repertoire heeft.

Dit weekeinde staat Branco vijf keer, voor waarschijnlijk goed gevulde zalen, in het Concertgebouw in Amsterdam. Hoe is de Portugese zangeres in Nederland zo populair geworden?

Branco had ten tijde van haar eerste optreden net haar cd Murmurios uitgebracht. De plaat wordt in Nederland goed verkocht en levert haar een flink aantal optredens op. Haar band met Nederland wordt nog sterker door O Descobridor. Deze plaat is geheel gevuld met vertaalde teksten van dichter J.J. Slauerhoff. In 2001 haalt ze er platina mee in Nederland. Hierna neemt ze bij de grote platenmaatschappij Universal de cd Corpo Iluminado op. Branco gebruikt opnieuw teksten van grote poëten voor haar nummers. De muziek is als voorheen grotendeels van de hand van Custódio Castelo, die haar bij optredens begeleidt op de twaalfsnarige guitarra, de typisch Portugese luit.

In een tijdsbestek van enkele jaren staat Cristina Branco in vele Nederlandse concertzalen, van Sittard tot Den Helder, van Dokkum tot Middelburg. Ze zingt in het Nederlands Dansen aan Zee in duet met Pascal Jakobsen, het boegbeeld van Bløf. Het nummer is op tv te zien in Paradiso Life en wordt uitgebracht op een single. Branco is onderwerp van de documentaire A Minha Casa, die wordt uitgezonden op Nederland 3, treedt op met het Gelders orkest, Amsterdam Sinfonietta het Metropole Orkest. Een maand geleden maakte ze dvd-opnamen in de Leidse Schouwburg. Aan het eind van deze maand is ze in Rotterdam voor opnamen voor een film over Bløf.

Wat Cristina Branco bij al haar succes dwars zit, is dat ze altijd wordt vastgeprikt op het label fado, vaak omschreven als Portugese blues. Branco: „Dat fado-gedoe is een beetje een hype. Mensen schijnen te denken dat elk liedje met een guitarra een fado is. Ik zing wel fado, maar ik ben geen typische ‘fadista’ zoals Aldina Duarte dat bijvoorbeeld wel is.” Ook is ze er niet gelukkig mee dat ze vaak als de opvolgster van de legendarische Amália Rodrigues wordt omschreven. „Ik heb niet de intentie iemand te vervangen. Ik zing nog steeds enkele liedjes die Rodrigues ook zong, daar blijft het bij”, zei ze eens in een interview.

Dat Branco het meent, blijkt uit het album Ulisses, dat ze vorig jaar uitbracht. De traditionele snarenbezetting is op deze cd uitgebreid met een piano. Het instrument speelt een grote rol, bijvoorbeeld in Liberté, een in het Frans gezongen tekst van de dichter Paul Eluard. Verder staan op Ulisses een prachtig liedje van de Portugese zanger Vitorino en het intens gezongen A Case of you van Joni Mitchell. „Bij mij komt de tekst altijd eerst. Ik lees veel en graag en met name poëzie. Ik heb niet voor niets een cd met teksten van Slauerhoff gemaakt. Ik interpreteer de teksten die mij raken en maak er een vocaal schilderij van.”

Zaterdag treedt Branco op met een jazz-sextet met onder andere rietblazer Michael Moore en gitarist Maarten van der Grinten. Wat gaat dat worden? Bekende Amerikaanse standards, bebop, gaat Branco soms scatten? „Niks ervan. We spelen enkele oude fado’s, maar vooral gloednieuwe composities van pianist jazzpianist Mário Laginha, die ook thuis is in Bach. Met als achterliggend idee te laten horen dat goede muziek universeel is en niet gebonden aan welke regio dan ook.”

Cristina Branco in het Concertgebouw, Amsterdam. 4/8: sextet met piano, 5/8: lezing met trio; met jazz-sextet, 6/8: kwartet met zanger Carlos Leitão; nonet met zanger Vitorino, blazers, piano en slagwerk. www.concertgebouw.nl