‘Ze halen de boeken uit je handen’

Deventer is een stad van antiquaren. Dankzij de boekenmarkt hoeven antiquariaten in de stad niet te sluiten en plaats te maken voor online zaken. Vierde deel van een serie over het geld achter zomerevenementen.

De eerste zondag van augustus is economisch gezien steevast de beste dag van het jaar voor tweedehandsboekhandelaar Goos Gortemöller. Die dag verdient hij op de Deventer boekenmarkt wat hij anders in een maand in zijn antiquariaat ‘Gedrukt en geknipt voor u’ in het oude centrum van de Hanzestad verkoopt. Hij neemt zijn mooiste boeken mee naar zijn drie kramen op de Brink. „Want die dag heb je het beste publiek, in de zin van: ze willen allemaal een boek kopen, anders zijn ze voor hun gevoel voor niets naar Deventer gekomen.” ’s Morgens verkoopt hij het meest. „Dan komen de verzamelaars, die halen de boeken uit je handen als je nog aan het uitpakken bent.”

De antiquaren die aan de Deventer boekenmarkt meedoen, zetten gemiddeld 1.500 euro per kraam om, schat Dirk Brugman, eigenaar van antiquariaat Papyrus en voorzitter van de stichting Deventer Antiquaren, die negen boekhandels en twee online verkopers telt. De markt heeft een aardig neveneffect, vertelt hij. „Overal zie je antiquariaten sluiten en plaatsmaken voor online winkels, maar niet in Deventer. Dat heeft te maken met het feit dat Deventer door de boekenmarkt naam heeft gemaakt als stad van antiquaren.”

De boekenmarkt, die in 1989 voor het eerst werd gehouden en toen honderd kramen telde, is met 878 kramen, 370 antiquaren en 120.000 bezoekers uitgegroeid tot de grootste van Europa. „Groter moet de markt niet worden”, vindt Hein te Riele, directeur van het evenementenbureau van de VVV in Deventer en initiatiefnemer van de markt. „Nu kunnen we de markt kwijt in de historische binnenstad en langs de IJssel. Met meer kramen zouden we buiten het centrum terechtkomen en dat zou afbreuk doen aan de sfeer.”

De Deventer boekenmarkt is bij zijn achttiende editie nog steeds ongekend populair bij tweedehandsboekhandelaren. Op de wachtlijst staan veertig antiquaren die graag een kraam op de markt willen hebben. Het stageld bedraagt 45 euro exclusief BTW en dat is niet veel in de ambulante handel. „Dat is een bewuste keuze”, legt Anjo de Bont van het Evenementenbureau uit, samen met Te Riele de drijvende kracht achter de markt. „Wij nodigen de boekhandelaren uit om aan dit evenement mee te doen. Zonder hen geen boekenmarkt. Als we meer stageld zouden vragen, zou het commercieel succes wel groter zijn, maar we zijn geen commercieel bureau. Ons belang is de impact voor de stad.”

En die is niet gering. Niet alleen brengt de markt de stad naamsbekendheid tot over de grenzen, ook brengen de bezoekers elke eerste zondag van augustus veel geld in het laatje van de Deventer middenstand. Te Riele rekent voor: „We gaan ervan uit dat een bezoeker aan de boekenmarkt minimaal 20 euro uitgeeft, de boeken niet meegerekend. Dat is dus 2,4 miljoen euro.”

Een belangrijk deel van dat geld komt terecht bij de horeca, die overuren draait tijdens de boekenmarkt. Bij grand café De Dikke van Dale, dat in Engelse bibliotheekstijl is ingericht, gaan er tijdens de boekenmarkt 2.000 koppen koffie, 300 lunches en 200 diners over de toonbank. „Om half 8 ’s morgens serveren we de eerste koffie met gebak”, vertelt eigenaar Jan Kuiper, een van de grootste horecaondernemers van de stad. „Tijdens de boekenmarkt haal ik een weekomzet. Niet meer, want normaal zit mijn terras in de zomer ook vol. Alleen beginnen we ’s morgens eerder. Bovendien is de omloopsnelheid op het terras hoog, want de gasten hebben haast. Ze moeten dat ene boek nog vinden.” Aan het serveren van ontbijten begint hij niet. „Dit is publiek dat veelal zijn eigen brood meeneemt.” ’s Avonds gaat de De Dikke van Dale op de gewone tijd dicht, want feestvieren en doorzakken doet het boekminnende publiek niet. Kuiper schat de omzet voor de horeca op 1,2 miljoen. Daar staat tegenover dat er extra personeel, koelinstallaties, servies en koffiemachines moeten worden gehuurd. „Ik heb ook wel eens met losse broodjes en frisdrank buiten gestaan, maar dat leverde te veel gedoe en te weinig geld op.”

Antiquaar Goos Gortemöller verheugt zich alweer op de boekenmarkt. Zijn halve familie reist af naar Deventer om hem komende zondag te helpen achter zijn in totaal 12 meter kraam. Want personeel inhuren zou te duur zijn. „Zonder de boekenmarkt zou het voor ons als tweedehandsboekhandelaren economisch heel wat moeilijker worden om rond te komen.”