Pias en Provocateur

Jason Rhoades maakte ruimtevullende installaties, waarbij het publiek zich vaak tussen bergen van opgestapeld speelgoed en afval moest wringen.

Het had een typische Jason Rhoades-grap kunnen zijn. Het bericht de wereld in sturen dat je dood bent, om dan vervolgens tijdens een theatrale performance uit een slagroomtaart te springen. Maar het nieuws dat de Amerikaanse kunstenaar Jason Rhoades op 41-jarige leeftijd is overleden, bleek bloedserieus. Zijn Zwitserse galerie Hauser & Wirth in Zürich bevestigde gisteren dat Rhoades dinsdagnacht aan hartfalen is overleden, nadat hij eerder die avond een feest had bezocht.

Rhoades was een provocateur en een pias, een jongen die het weigerde volwassen te worden. Het excessieve vormde een van de voornaamste kenmerken van zijn werk. Rhoades maakte ruimtevullende installaties, waarbij het publiek zich vaak tussen bergen van opgestapeld speelgoed en afval moest wringen. In 1998 was zijn werk te zien in het Van Abbemuseum in Eindhoven, op een solotentoonstelling met de bizar lange titel The purple penis and the venus (and Sutter's mill) for Eindhoven: a spiral with flaps and two useless appendages after the seven stomachs of Nuremberg as part of the creation myth. Er waren zeven vrachtwagens voor nodig om de rommel aan te slepen.

Rhoades, een zoon van een Californische boer, maakte zijn debuut in de Rosamund Felsen Gallery in Los Angeles in 1994, met een tentoonstelling die hij Swedisch Erotica and Fiero Parts noemde. De kunstenaar had de grote galerie met behulp van karton, afvalhout, lijm en paperclips getransformeerd tot een ruimte die het midden hield tussen een vestiging van IKEA, een garagebedrijf en een kunstatelier. Zijn oude Pontiac had hij voor de deur geparkeerd. De expositie sloeg in als een bom en Rhoades werd gezien als een symbool van de opkomende kunstscene in Los Angeles in de jaren negentig.

Hoewel Rhoades’ installaties in eerste instantie puberaal oogden – het kinderboekenvarkentje Jasen the Mason was zijn grote held – bevatten zijn werken wel degelijk diepzinnigere lagen. Rhoades trachtte de wereld aan ons uit te leggen door haar schepping te reconstrueren.

Alle voorwerpen die hij uitzocht hadden voor hem betekenis. De vele Amerikaanse woordenboeken die hij in zijn installaties verwerkte waren bijvoorbeeld een metafoor van het bestaan, terwijl de elektriciteitssnoeren symbool stonden voor het zenuwnetwerk dat de verschillende onderdelen van het leven met elkaar verbond. Rhoades was de bedenker van nieuwe bouwmaterialen, zoals het PreRoaFoam, een mengeling tussen erwten, zalmeitjes en styrofoam.

Rhoades, die zijn leven lang bevriend was met Paul McCarthy, die andere Californische shockkunstenaar, vormden met zijn overdadige installaties een inspiratiebron voor een nieuwe generatie kunstenaars. De Duitse kunstenaar John Bock, maar ook de Nederlandse installatiebouwers als David Bade en Erik van Lieshout zijn aan hem schatplichtig.